60 năm đã trôi qua nhưng ký ức về trận đánh đầu tiên với quân viễn chinh Mỹ trên chiến trường Tây Nguyên vẫn in đậm trong tâm trí những người lính Sư đoàn 1 Anh hùng. Với họ, thung lũng Ia Drăng không chỉ là chiến trường thử thách ý chí đến tận cùng mà còn củng cố niềm tin chiến thắng.
Trở lại 'tọa độ lửa' mùa khô năm 1965-nơi diễn ra Chiến dịch Plei Me lịch sử, chúng tôi không khỏi ngỡ ngàng khi trước mắt là một vùng đất trù phú, yên bình. Những quả đồi từng bị bom đạn cày xới nay phủ kín sắc xanh của cà phê, cao su, của ruộng khoai, lúa rẫy vào vụ thu hoạch.
Trung đoàn 66, Sư đoàn 10, Quân đoàn 3 (nay là Quân đoàn 34) là một trong những đơn vị chủ lực đầu tiên của quân đội ta được thành lập sau Cách mạng tháng 8 năm 1945 thành công với phiên hiệu Trung đoàn 9. Đầu tháng 12 năm 1946, Trung đoàn 9 đổi tên thành Trung đoàn 37.
Nhân kỷ niệm 60 năm thắng lợi Chiến dịch Plei Me (19/11/1965 – 19/11/2025), tỉnh Gia Lai dự kiến tổ chức chuỗi hoạt động kỷ niệm trong hai ngày 18 và 19-11, gồm hội thảo khoa học và lễ kỷ niệm chính thức.
Cách đây 60 năm, trong Chiến dịch Plei Me, sau hơn một tháng chiến đấu liên tục, chủ động tiến công, thực hiện cách đánh 'vây điểm, diệt viện', ta phát huy được sở trường đánh gần và đã đánh thiệt hại nặng, gần như xóa sổ hai tiểu đoàn kỵ binh không vận số 1-lực lượng tinh nhuệ của quân đội Mỹ. Đây là chiến dịch đầu tiên ta giành thắng lợi trực tiếp trước quân Mỹ trên chiến trường miền Nam.
Mang ra chiếc nỏ được cất giữ hơn 30 năm, ông Siu Long (làng Goòng, xã Ia Púch, tỉnh Gia Lai)-nhân chứng trong trận đánh thung lũng Ia Drăng 60 năm trước chậm rãi nói: 'Tôi muốn tặng món quà Tây Nguyên này cho một người bạn đến từ nước Mỹ'.
Giữa rừng núi Chư Prông (Gia Lai), thác Nhà Thương ẩn mình như viên ngọc nguyên sơ, nơi thiên nhiên và ký ức chiến tranh giao hòa.
Ngót nghét 15 năm công tác tại Báo Gia Lai, tôi đã tác nghiệp trên mọi địa hình, thời tiết nhưng những chuyến đi thực tế ở núi rừng để lại nhiều kỷ niệm sâu sắc nhất.
Cách đây đúng 60 năm, vào tháng 10/1965, giữa núi rừng Tây Nguyên, chiến thắng Plei Me vang lên như hồi chuông cảnh báo đầu tiên cho chiến lược 'chiến tranh cục bộ' của Mỹ ở miền Nam Việt Nam. Đây là chiến thắng mang tính chất bản lề, mở đầu cho một thời kỳ đối đầu quyết liệt giữa Quân đội nhân dân Việt Nam với Quân viễn chinh Mỹ ngay từ trận đầu tiên. Từ một trận đánh vây điểm diệt viện, Plei Me nhanh chóng trở thành biểu tượng của bản lĩnh, trí tuệ và nghệ thuật quân sự Việt Nam trong chiến tranh hiện đại.
Mỗi khi nhắc đến những năm tháng 'máu và hoa' của cuộc đời binh nghiệp, Thiếu tướng Lộ Khắc Tâm, nguyên Phó cục trưởng Cục Tác chiến (Bộ Tổng Tham mưu) lại đau đáu về một hình ảnh bi hùng trong trận đánh ở thung lũng Ia Đrăng dưới chân núi Chư Prông (nay thuộc huyện Chư Prông, tỉnh Gia Lai) năm 1965.
Nói đến thung lũng Ia Drăng, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến nơi ghi dấu trận thắng Mỹ đầu tiên của quân và dân ta ở Tây Nguyên. Nửa thế kỷ sau ngày đất nước thống nhất, vùng chiến địa năm xưa đang từng ngày 'thay da, đổi thịt'.
Thung lũng Ia Drăng từng là vùng chiến địa nổi danh trên thế giới với đầy rẫy đạn bom. Hơn 50 năm sau, vùng thung lũng chết ấy đã hồi sinh với màu xanh của cây công nghiệp như tiêu, cà phê, cao su; mang lại việc làm và đời sống ấm no cho đồng bào địa phương cũng như dòng người đi kinh tế mới.