Beta
Chữ và nghĩa: 'Tiếng chuông bu'

Bài thơ Viếng mộ Lê Chất của Phan Khôi như sau: 'Bình Tây trấn Bắc sử nghìn thu/ Ấy cỏ mờ rêu đất một u/ Ấy dũng ấy trung là thế thế/ Mà ân mà nghĩa ở mô mô/ Chim gào hờn sót xuân ầm ỹ/ Hùm thét oai lưa gió vụt vù/ Cái chuyện anh hùng ai giở đến/ Hồ Tây còn vẳng tiếng chuông bu'. Sinh thời, nhà phê bình văn học Vũ Ngọc Phan cho rằng: 'Thơ Đường luật gần đây ít bài được như thế'.

Ngạn ngữ và tục ngữ

Độc giả Nguyễn Thái Bình (Ninh Bình) hỏi: 'Tôi thường xuyên theo dõi chuyên mục 'Cà kê chuyện chữ nghĩa' trên Báo Thanh Hóa. Gần đây, tôi đọc được bài giải đáp thắc mắc của độc giả: 'Khôn dồn ra mặt' là câu 'tục ngữ' hay 'thành ngữ'. Bản thân tôi cũng thường nghe người ta gọi 'ngạn ngữ', 'tục ngữ', hay 'cổ ngữ', 'thành ngữ'... nhưng chưa thực sự am hiểu về các thể loại này và cảm thấy thiếu tự tin khi dẫn giải một câu nói nào đó của dân gian. Vậy, xin chuyên mục Cà kê chuyện chữ nghĩa cho tôi và độc giả được biết, khi nào thì gọi là 'ngạn ngữ', khi nào thì gọi là 'tục ngữ'?

Về hai từ láy 'chăm chỉ' và 'chăm chú'

'Chăm chỉ' và 'chăm chú' được Từ điển từ láy tiếng Việt (Viện Ngôn ngữ học) thu thập và giải nghĩa. Trong bài này chúng tôi sẽ phân tích nghĩa đẳng lập của chăm chỉ và chăm chú. (Phần để trong ngoặc kép sau số mục là nguyên văn của Từ điển từ láy tiếng Việt - Viện Ngôn ngữ học - Hoàng Văn Hành chủ biên; phần xuống dòng là trao đổi của chúng tôi):

'Dày vò' hay 'giày vò'?

Vua Tiếng Việt (7/11/2025) yêu cầu người chơi sắp xếp từ: 'ngây/ Vò/ thơ/ phận/ dày/ chút'. Đáp án của Vua Tiếng Việt là 'Dày vò chút phận ngây thơ'.

'Ngậm cười chín suối'

Rõ ràng, một khi đã ngậm/ ngậm miệng thì người ta không thể cười...

Chính tả 'dè xẻn' và 'dè sẻn'

Một chương trình vui chơi tìm hiểu về tiếng Việt đưa ra câu hỏi: 'dè xẻn' hay 'dè sẻn'? Người trả lời 'Thứ nhất ạ', nhưng không được chấp nhận và đáp án chương trình đưa ra là 'dè sẻn'. Theo đây, 'dè xẻn' bị xem là sai chính tả.

Về hai từ láy 'sáng suốt' và 'sâu sắc'

Trong bài trước, chúng tôi đã phân tích nghĩa đẳng lập của các yếu tố trong hai từ 'rạng rỡ' và 'rực rỡ'. Trong bài này chúng tôi sẽ phân tích nghĩa đẳng lập của sáng suốt và sâu sắc. (Phần để trong ngoặc kép sau số mục là nguyên văn của Từ điển từ láy tiếng Việt - Viện Ngôn ngữ - Hoàng Văn Hành chủ biên; phần xuống dòng là trao đổi của chúng tôi):

Lược sử 'phông bạt'

Khảo cứu lược sử về bốc phét cho thấy những dấu ấn bằng một số từ sau: khoác lác, chém, chém gió, chém bão, lấy số, xạo ke, diễn sâu, thể hiện, làm trò, làm màu, đánh bóng, sĩ diện, nổ, phông bạt…

Bát ngát mùa hoa sen

Hà Nội đang giữa mùa hoa sen. Thành phố dự kiến tổ chức Lễ hội hoa sen trong 5 ngày, từ 12 đến 16/7; đồng thời đón nhận Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia là nghề ướp trà sen Tây Hồ. Sen là loài hoa mang nhiều tính biểu tượng giàu ý nghĩa. Nhân rộng diện tích trồng sen không chỉ làm đẹp cho đời, làm cho môi trường thêm xanh mà còn giúp người dân nâng cao thu nhập.

'Kính' trong 'cổ kính' nghĩa là gì?

Trong tiếng Việt, 'cổ kính' là từ khá thông dụng. Tuy nhiên, việc giải nghĩa từ, yếu tố cấu tạo từ của 'cổ kính' trong các sách từ điển tiếng Việt còn thiếu thống nhất.

Một mặt khác của Hội Khai trí tiến đức

Hội Khai trí tiến đức (HKTTĐ) là tổ chức văn hóa đầu tiên ra đời bởi 'chính sách hợp tác với người bản xứ', với mục tiêu chính trị 'cai trị gián tiếp' của người Pháp.