Đã 50 năm trôi qua, tôi vẫn nhớ như in những trận đánh vây đồn, diệt địch trên đỉnh núi Chứa Chan, lấy vũ khí địch để cùng đồng đội tiêu diệt hàng loạt căn cứ địch ở Xuân Lộc, Đồng Nai', Đại tá, Anh hùng LLVT nhân dân Nguyễn Minh Quang, nguyên Phó chủ nhiệm Chính trị Quân khu 7, ngụ tại phường 6, quận Gò Vấp, TP Hồ Chí Minh, mở đầu câu chuyện với chúng tôi.
Chiến dịch Xuân Lộc được Bộ Tư lệnh Miền quyết định mở từ ngày 9 đến 21-4-1975. Trong 12 ngày đêm, chiến dịch đã diễn ra hết sức ác liệt trên một không gian chiến trường rộng và kết thúc thắng lợi với việc giải phóng thị xã Long Khánh, mở toang 'cánh cửa thép' phòng ngự của chế độ Sài Gòn trên hướng Đông Bắc để mở cửa cho đại quân cách mạng tiến vào Sài Gòn với Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử từ ngày 26 đến 30-4-1975, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
Cách đây 50 năm, quân và dân huyện Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai đã cùng nhau làm nên chiến thắng Dầu Giây, một mắt xích quan trọng trong Đại thắng mùa xuân 1975
Quán triệt tư tưởng chỉ đạo của Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương, nắm bắt thế bố trí của địch và địa hình, Bộ Tư lệnh quyết định tấn công Xuân Lộc để cô lập, tiêu diệt quân địch phòng ngự ở phía Đông Sài Gòn, tạo thế trận cho quân dân ta hoàn thành Chiến dịch Hồ Chí Minh, giải phóng Sài Gòn và toàn miền Nam, thống nhất đất nước.
Tối ngày 21/4, UBND thành phố Long Khánh, tỉnh Đồng Nai đã tổ chức lễ kỷ niệm 50 năm Chiến thắng Xuân Lộc, giải phóng Long Khánh (21/4/1975-21/4/2025).
Ngày 21/4/1975, thị xã Xuân Lộc và toàn tỉnh Long Khánh hoàn toàn giải phóng.
Chiến thắng Xuân Lộc đã làm rung chuyển toàn bộ hệ thống phòng thủ của địch xung quanh Sài Gòn. Ngày 21/4/1975, Nguyễn Văn Thiệu đã từ chức Tổng thống ngụy quyền, bỏ chạy ra nước ngoài.
1 giờ sáng ngày 21/4/1975, quân ta mở đợt tiến công cuối cùng vào Xuân Lộc, nhưng toàn bộ Sư đoàn 18 và Tiểu khu Long Khánh của địch đã rút chạy khỏi Xuân Lộc từ 10 giờ đêm 20/4.
Ngày 21/4/1975, thị xã Xuân Lộc và toàn tỉnh Long Khánh hoàn toàn giải phóng. Ban Bí thư gửi điện cho Thường vụ Trung ương Cục bức điện số 178 chỉ đạo về công tác tiếp quản Sài Gòn.
Sau khi bị mất Đà Nẵng (ngày 29/3/1975), tướng Weyand, Tham mưu trưởng Lục quân Mỹ trực tiếp vạch kế hoạch và đôn đốc ngụy quân Sài Gòn tổ chức một tuyến phòng thủ mới, kéo dài từ Phan Rang qua Xuân Lộc đến Tây Ninh, trong đó, Xuân Lộc là điểm trọng yếu. Dù được bảo vệ bằng lực lượng hùng hậu, nhưng cuối cùng, 'cánh cửa thép' Xuân Lộc đã bị quân ta đập tan, mở ra thế trận mới trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử.
Chiến dịch Xuân Lộc - Long Khánh tháng 4 năm 1975 là trận đánh then chốt cuối cùng mở toang cánh cửa tiến vào Sài Gòn của quân giải phóng. Tại đây, địch tập trung lực lượng tinh nhuệ nhất để thiết lập tuyến phòng thủ vững chắc, với niềm tin Xuân Lộc sẽ là 'pháo đài bất khả xâm phạm'. Nhưng dưới sự chỉ đạo linh hoạt của Bộ Chỉ huy chiến dịch và tinh thần chiến đấu quả cảm của các đơn vị chủ lực, phòng tuyến Xuân Lộc đã bị đập tan, tạo thế tiến công chiến lược quyết định cho Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử.
Chiến dịch Xuân Lộc được coi là một điển hình về nghệ thuật dùng mưu kế đánh địch trong kho tàng lịch sử quân sự Việt Nam hiện đại.
Chiến thắng Xuân Lộc đã tạo thế, tạo địa bàn không chỉ cho quân ta từ phía Bắc tiến vào, có chỗ đứng chân, làm bàn đạp để Trung ương, Bộ Chỉ huy miền tiến hành chiến dịch Hồ Chí Minh.
Chiến dịch Xuân Lộc được coi là một điển hình về nghệ thuật dùng mưu kế đánh địch trong kho tàng lịch sử quân sự Việt Nam hiện đại.
Qua tài liệu lưu trữ của đối phương, có thể thấy Mỹ - Thiệu đã đặt rất nhiều hy vọng vào phòng tuyến cố thủ Phan Rang - Xuân Lộc.