Trong cuộc đời hoạt động cách mạng, dù ở đâu và trên cương vị nào, Đại tướng Võ Nguyên Giáp cũng cống hiến hết sức mình cho sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc. Đặc biệt, trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đồng chí Võ Nguyên Giáp đã có đóng góp quan trọng, trực tiếp cùng Trung ương Đảng và lãnh tụ Hồ Chí Minh lãnh đạo, chỉ đạo cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi, mở ra một thời kỳ mới trong lịch sử dân tộc Việt Nam.
Chỉ trong vòng 2 tuần, từ 14 - 28/8/1945, với tinh thần cách mạng tiến công, với sức mạnh đoàn kết chiến đấu của cả dân tộc, Cách mạng tháng Tám đã diễn ra nhanh gọn, ít đổ máu, dưới nhiều hình thái sinh động và giành thắng lợi vẻ vang.
Đầu mùa Thu năm Ất Dậu 80 năm về trước, thời cơ 'ngàn năm có một' để khởi nghĩa giành chính quyền đã đến, dù đang trong trận ốm thập tử nhất sinh, Bác Hồ vẫn gượng dậy làm việc trong một căn lán giữa núi rừng Tân Trào. Một đêm khi dứt cơn sốt, Người đã nhắn nhủ đồng chí Võ Nguyên Giáp và những cộng sự thân thiết: 'Lúc này, thời cơ thuận lợi đã đến, dù hy sinh tới đâu, dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải kiên quyết giành cho được độc lập'. Đó chính là lời hiệu triệu quốc dân đồng bào đứng lên làm cuộc Cách mạng Tháng Tám thành công.
Theo Phó Tổng Thư ký Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, nguyên Viện trưởng Viện Sử học, PGS.TS. Nguyễn Văn Nhật, sự hình thành và hoàn thiện đường lối cách mạng giải phóng dân tộc cũng như chủ trương chuẩn bị lực lượng, tận dụng thời cơ Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945 thể hiện sự sáng tạo, nhạy bén của Đảng, trong đó có vai trò của Tổng Bí thư Trường Chinh.
Mùa Thu năm 1945, dưới sự lãnh đạo tài tình, sáng suốt của Đảng và Bác Hồ kính yêu, đồng bào ta từ Bắc chí Nam, triệu người như một, nhất tề đứng lên Tổng khởi nghĩa, giành chính quyền về tay nhân dân.
Ngay sau khi nghe tin Mỹ ném bom nguyên tử xuống Hiroshima (Nhật Bản), đồng chí Hồ Chí Minh cùng Thường vụ Trung ương quyết định tổ chức Hội nghị toàn quốc của Đảng để bàn kế hoạch phát động và lãnh đạo Tổng khởi nghĩa.
Nhận được tin phát-xít Nhật bại trận và sắp đầu hàng Đồng minh, Trung ương Đảng và Tổng bộ Việt Minh lập tức thành lập Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc gồm 5 đồng chí: Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Lê Thanh Nghị, Trần Đăng Ninh, Chu Văn Tấn. Đồng chí Tổng Bí thư Trường Chinh trực tiếp phụ trách Ủy ban.
Sau khi Chiến tranh thế giới lần thứ hai bùng nổ, ngày 29/9/1939, Trung ương Đảng gửi thông cáo cho các cấp bộ đảng, nêu một số phương hướng và biện pháp cần kíp trước mắt nhằm chuyển hướng các mặt hoạt động của Đảng. Thông cáo xác định một vấn đề quan trọng trong sự chuyển hướng chỉ đạo chiến lược: 'Hoàn cảnh Đông Dương sẽ tiến bước đến vấn đề dân tộc giải phóng'[1]. Trung ương Đảng chỉ thị cho các cấp ủy, đảng viên và tổ chức quần chúng phải rút vào bí mật, tạm đình chỉ các cuộc biểu tình, chuẩn bị đội ngũ cán bộ đảng.