Trồng cao su làm mẫu mô hình thoát nghèo

Cán bộ Đồn Biên phòng Ra Mai dậy sớm ra rừng cao su để cạo mủ - Lê Văn Chương

Mô hình mẫu cho đồng bào

Từ đầu tháng 9/2025 đến nay, bão tố liên tiếp ập vào các tỉnh miền Trung và càn quét lên tận địa bàn các xã biên giới của tỉnh Quảng Trị. Vào giờ phút đó, có những người lính biên phòng nhấp nhổm, lo lắng, trong đó có cả những cán bộ đã nghỉ hưu như: Đại tá Nguyễn Văn Phúc, nguyên Chỉ huy trưởng BĐBP Quảng Bình (nay là BĐBP tỉnh Quảng Trị), vì ông là người đã theo đuổi chủ trương dự án cao su lúc còn đương chức. Ngược dòng thời gian, ngày 23/4/2012, Phòng Hậu cần, Bộ Chỉ huy BĐBP Quảng Bình lập đề xuất phương án trồng cây cao su tại 2 đồn Biên phòng Cà Xèng và Ra Mai, mỗi đơn vị trồng 10ha.

Đồng bào người Rục ngày đó bắt đầu nghe BĐBP giảng giải về loại cây trồng trên đồi sau này sẽ tạo ra thứ mủ trắng như sữa; vòng đời cây cao su là 25 năm và trong khoảng thời gian sau trồng 7 năm đã có thể thu hoạch. Đại tá Nguyễn Văn Phúc nhớ lại, lúc đó cũng vừa triển khai 2 dự án lúa nước giúp người Rục chuyển đổi thói quen canh tác nên chiếm phần lớn trong các kế hoạch của đơn vị là nội dung như cán bộ lâm nghiệp.

Sau khi kế hoạch triển khai trồng cây cao su được thông qua, cán bộ, chiến sĩ ở Đồn biên phòng Ra Mai, Cà Xèng và Phòng Hậu cần lập tức trở thành những nông dân. Mọi người dành thật nhiều thời gian nghiên cứu về cây cao su, đây là loại cây phát triển tốt ở vùng nhiệt đới ẩm, nhiệt độ trung bình từ 22-30 độ C, cần lượng mưa ổn định. Nhược điểm của loại cây này là không chịu được úng nước và gió mạnh. Những vùng đất có nhiều bão tố đi qua, cây cao su dễ bị gãy đổ vì thân giòn.

Trước khi lập kế hoạch triển khai trồng cao su, BĐBP Quảng Bình đã mời lãnh đạo Đoàn 79, thuộc Binh đoàn 15 đi khảo sát thực địa và nhận đều có thổ nhưỡng phù hợ để cây cao su phát triển. Tuy nhiên thời gian để có thể khai thác mủ cao su sẽ dài hơn những vùng chuyên canh cây cao su khác ở vùng Đông Nam Bộ như Đồng Nai, Ninh Thuận, Bình Thuận...

Năm 2019, 2020, do ảnh hưởng đại dịch Covid-19 nên việc khai thác bị tạm hoãn, đến năm 2021 các đơn vị mới bắt đầu khai thác thử và năm 2022 tổ chức khai thác đại trà. Đồng bào người Rục được mời tới để thăm quan, học tập, nhiều người nói, cây này khó trồng lắm. BĐBP đã giảng giải cho bà con và tới lúc đồng bào gật đầu hiểu ra phần nào.

Lính lâm trường

Cây cao su do BĐBP trồng được chăm bón tốt nên được đánh giá là sinh trưởng ổn định, thân cây to. Ảnh: Lê Văn Chương

Tôi đến thăm vườn cao su sau những ngày mưa gió vào đầu tháng 10. Ánh đèn le lói trong rừng cao su và thấp thoáng màu áo lính. Trung úy Hồ Khiên, cán bộ Đội Vận động quần chúng, là người đồng bào dân tộc Bru Vân Kiều tại địa phương nên luôn tỏ ra thành thạo, bước đi thoăn thoắt giữa cánh rừng đêm, cùng 3 cán bộ khác. Để được cầm dao ra rừng khai thác mủ cao su cho đơn vị, tốp cán bộ 4 người phải sang học tập cách cạo mủ cao su tại Đoàn 79, Binh đoàn 15 Bộ Quốc phòng. Vì nếu không biết cách cạo thì không đạt sản lượng mủ, đồng thời có thể làm hỏng luôn mạch của cây cao su.

Thiếu tá Hồ Thôn, Đội trưởng đội Kiểm soát hành chính, là người dân địa phương, dân tộc Bru Vân Kiều chia sẻ, nhắc lại bài học đã thuộc: Ở các thời điểm tạo mủ cao su khác nhau sẽ cho năng suất khác nhau, chẳng hạn: Cạo vào lúc 3 giờ sáng thì chảy chậm, vào 4 giờ sáng thì mủ chảy nhanh, vào 5 giờ sáng thì mủ chảy nhanh nhất, vào 6 giờ sáng mủ chảy chậm, vào 7 giờ sáng lại càng giảm hơn. Đối với những cây thực sinh phải đạt 50/50/75…

So với rừng cao su trồng ở xã Thượng Hóa, cao su ở xã Dân Hóa phát triển tốt hơn và được cán bộ Đoàn 79, Binh đoàn 15 (Bộ Quốc phòng) khen ngợi. Để có rừng cao su tốt, đơn vị đã xây dựng một khu chăn nuôi và duy trì cao điểm nhất là 66 con lợn. Phân lợn hàng ngày được trộn, ủ với lá xanh để tạo thành hàng núi phân. Cán bộ, chiến sĩ thường xuyên chở phân lên để cải tạo đất rừng trồng cao su, vì vậy sau 10 năm, nhiều cây cao su có đường kính thân cây lên đến 30 cm, năng suất mủ 1 cây ước đạt 2-3 kg/năm.

Đồng bào học tập

Cán bộ cắm bản Đồn Biên phòng Cà Xèng tuyên truyền cho đồng bào chú trọng vào những dự án cây lâu năm để giảm nghèo bền vững. Ảnh: Lê Văn Chương

Đại tá Trịnh Thanh Bình, Chỉ huy trưởng BĐBP tỉnh Quảng Trị cho biết, dự án lúa nước đã phát huy hiệu quả, nhưng đó là trồng cây ngắn ngày, lo cho cái ăn. Còn dự án trồng cây dài ngày sau khi bộ đội làm thành công thì cũng giúp người dân tạo ra chuyển biến. Hiện nay tại địa bàn xã Dân Hóa, chính quyền và người dân đang đẩy mạnh Dự án bảo tồn và quản lý bền vững nguồn tài nguyên thiên nhiên khu vực Phong Nha Kẻ Bảng, triển khai trồng rừng bằng giống cây bản địa như lim, trám.

Tại bản Ra Mai, đồng bào dân tộc thường trồng các loại cây ngắn ngày như lúa, ngô,... Bà Cao Thị Hòa, một người dân địa phương cho biết, chồng và con trai đã đến Đồn Biên phòng Ra Mai vài lần để học tập cách trồng cây lâu năm, hiện nay bà con đã ý thức được nên một số bản bắt đầu trồng cây keo lá tràm, trồng keo thì dễ hơn trồng cao su, nhưng khi trồng thành công rồi thì bà con sẽ học dần cách trồng cây công nghiệp đòi hỏi phải có kỹ thuật, đó là cây cao su.

Những lần thu hoạch mủ cao su của cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Ra Mai, ông trưởng bản kéo người dân tới xem và nói BĐBP thu được mủ từ cây, có người thì nói cây cao su tiết ra sữa và không ngờ mủ cây lại bán được nhiều tiền như thế. Từ việc học hỏi, bà con nông dân tại địa phương đã bắt đầu trồng cây lâu năm. Tại địa bàn của Đồn Biên phòng Cà Xèng, bà con dân tộc Rục đã triển khai trồng cây keo lá tràm. Ông Cao Xuân Long, trưởng bản Mò O Ồ Ồ cho biết, năm 2024, có đồng bào thu hoạch keo được hơn 100 triệu; hồi xưa chỉ toàn ăn ngô, ăn sắn, nhưng bây giờ có 100 triệu là một thành tích lớn trong làm kinh tế. Khi bà con trồng cây lâu năm, BĐBP cứ động viên là phải kiên nhẫn thì mới có ngày thu hoạch, đồng bào đã nghe theo nên giờ có kết quả tốt.

Lần giở lại kế hoạch triển khai trồng 2 dự án cây cao su ở vùng biên giới của BĐBP Quảng Bình, hơn 10 năm trước, nhưng những người lính biên phòng đã đặt ra những mục tiêu rất sát với Chương trình, mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025, đó là phần mục đích, yêu cầu của kế hoạch đều ghi rõ: “Dự án trồng cây cao su nhằm làm mô hình góp phần tuyên truyền cho đồng bào về ý thức xóa đói, giảm nghèo, biết cách canh tác những dự án kéo dài 5-10 năm".