Tháng 5 – 1945, trước những yêu cầu của cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh quyết định rời Pác Bó (Cao Bằng) về Tân Trào, Sơn Dương (Tuyên Quang). Tại đây, Người đã chỉ đạo thành lập Khu giải phóng, lấy Tân Trào làm trung tâm, xây dựng chính quyền và quân đội cách mạng, Tuyên Quang trở thành Thủ đô Khu giải phóng.
Giữa tháng 5-1945, quân đội Nhật huy động hơn 2.000 tên, có bọn Việt gian dẫn đường mở cuộc tiến công lớn vào vùng giải phóng. Địch chia làm ba mũi tiến sâu vào khu căn cứ ở giữa sông Lô và Đường số 3: Một mũi tiến từ Chợ Rã sang Chợ Đồn (Bắc Kạn); một mũi từ Vĩnh Yên, Thiện Kế tiến lên Thanh La (Sơn Dương, Tuyên Quang); một mũi từ Phấn Mễ và Chợ Mới tiến đánh Chợ Chu (Thái Nguyên).