Theo chứng tích khảo cổ học thì các nền văn hóa tiền sử trước Đông Sơn trên lãnh thổ Việt Nam rất ít liên quan đến rắn. Nếu đâu đó có thấy xương rắn trong tầng văn hóa thì có lẽ chúng chỉ là tàn tích thức ăn mà người xưa đã để lại. Nhưng có những chứng cứ về rắn hiển hiện không thể chối cãi gắn với các hiện vật tâm linh Đông Sơn được đúc bằng đồng có niên đại khoảng 2.300 năm trở về trước.
Đây sẽ là chuỗi bài cuối cùng tôi đã dành suốt 2 năm nay cho văn hóa Đông Sơn trong chuyên mục 'Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất' do báo Thể thao và Văn hóa khởi xướng. Đó là một nội dung tiêu biểu và bao trùm nhất trong văn hóa Đông Sơn mà tôi muốn để dành cho phần cuối, mặc dù rải rác đâu đó trong cả chuỗi gần trăm bài rải trong hai năm qua, tôi cũng đã từng đề cập đến.