Nhắc đến Ngày Giải phóng Thủ đô 10/10/1954, không thể không nhắc đến chiến thắng Điện Biên Phủ ngày 7/5/1954, tạo tiền đề cho việc ký Hiệp định Giơ-ne-vơ và hòa bình lập lại trên cả nước. Và cũng không thể không nhắc đến một người con của Hà Nội, người đã tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ trong vai trò Đại đoàn trưởng Đại đoàn Quân Tiên Phong và sau đó tiến vào tiếp quản Thủ đô, đó là tướng Vương Thừa Vũ.
Chỉ thị số 81-CT/TW ngày 3-7-1954 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về việc bảo hộ các thành phố mới giải phóng, nêu rõ: 'Ta cần giáo dục kỹ cho những bộ đội, cán bộ và nhân viên công tác khi vào thành phố, làm cho mọi người nhận thức rõ tác dụng quan trọng của việc bảo hộ những thành phố mới thu hồi...'. Thực hiện chỉ thị này, dưới sự lãnh đạo của Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, Hà Nội đã khẩn trương chuẩn bị mọi mặt để công việc tiếp quản Thủ đô diễn ra mau lẹ, đúng chủ trương, ít đổ máu nhất.
70 năm trước, một buổi chiều thu Hà Nội, trong tiết trời se lạnh của những cơn gió Đông Bắc đầu mùa kéo theo những đợt mưa lất phất, bên chân cột cờ thành Hoàng Diệu, tướng Masson trong bộ trang phục trắng, ngực gắn 'mề đay' lấp lánh chỉ huy một nhóm sĩ quan Pháp làm lễ cuốn cờ, đánh dấu sự thảm bại của cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam. Phía đầu cầu Long Biên, những binh lính Pháp cuối cùng vừa lê bước chân nặng nề thất thểu leo lên xe, vừa cố ngoái đầu nhìn lại phố phường Hà Nội với một tâm trạng 'vừa tức tối, vừa nuối tiếc'..
Tôi nhớ vào một sáng đầu thu năm 2004, nhóm chúng tôi làm phim tài liệu chào mừng kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng Thủ đô 10-10 có tới nhà riêng Đại tướng Võ Nguyên Giáp để phỏng vấn.