Theo 'ông Ké' làm cách mạng - Bài 1

Giữa núi rừng Nà Mạ, xã Trường Hà một sáng sớm mùa xuân ngày 15/2/1943, tiếng súng bất ngờ vang lên, xé tan sự tĩnh lặng của núi rừng Việt Bắc. Loạt đạn của kẻ thù đã cướp đi sinh mạng của cậu bé Nông Văn Dền - Kim Đồng, Đội trưởng Đội Nhi đồng cứu quốc đầu tiên của cách mạng Việt Nam. Ở tuổi 14, Kim Đồng đã anh dũng hy sinh khi làm nhiệm vụ bảo vệ cán bộ Việt Minh. Sự ra đi của anh khép lại một cuộc đời ngắn ngủi nhưng đã mở ra biểu tượng bất tử về tinh thần yêu nước, lòng dũng cảm và ý chí cách mạng của tuổi trẻ Việt Nam theo ông Ké - Bác Hồ làm cách mạng.

Từ cậu bé gan dạ đến đội trưởng Đội Nhi đồng cứu quốc

Mùa xuân năm 1941, sau hơn 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc vượt qua cột mốc 108 trở về Tổ quốc (28/1/1941), chọn Pác Bó, xã Trường Hà làm địa bàn hoạt động, trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng Việt Nam.

Những ngày đầu ở Pác Bó, Người và cán bộ Việt Minh phải hoạt động bí mật giữa vòng vây truy lùng gắt gao của thực dân Pháp và tay sai. Nhưng trong gian nguy ấy, Người từng bước xây dựng phong trào quần chúng rộng khắp, vận động thanh niên, phụ nữ, nông dân tham gia thí điểm tổ chức Việt Minh. Đồng thời đặc biệt quan tâm tới thiếu niên, nhi đồng. Theo Người, trẻ em không chỉ là tương lai của đất nước mà ngay trong hoàn cảnh khó khăn lúc bấy giờ, các em cũng có thể góp sức cho cách mạng bằng những việc làm phù hợp với lứa tuổi.

Người giao nhiệm vụ cho anh Đức Thanh (Đàm Minh Viễn) thành lập tổ chức Hội Nhi đồng cứu quốc. Ở bản Nà Mạ, có cậu bé dân tộc Nùng, gan dạ tên là Nông Văn Dền (1929 - 1943), sinh ra trong gia đình có tinh thần yêu nước. Sau khi được anh Đức Thanh tuyên truyền về “ông Ké cách mạng”, về Đoàn Thanh niên cứu quốc và Hội Nhi đồng cứu quốc, Nông Văn Dền đã chép lại Điều lệ Hội mang về cho các bạn cùng đọc và học tập. Từ suy nghĩ giản dị “đánh Tây để cứu nước”, những thiếu niên vùng cao năm ấy bắt đầu bước vào con đường phục vụ cách mạng.

Tháng 5/1941, Nguyễn Ái Quốc triệu tập và chủ trì Hội nghị Trung ương lần thứ Tám tại Pác Bó. Hội nghị hoàn chỉnh sự chuyển hướng chiến lược của cách mạng Việt Nam, xác định nhiệm vụ giải phóng dân tộc là nhiệm vụ hàng đầu. Trên cơ sở đó, Mặt trận Việt Minh được thành lập nhằm đoàn kết toàn dân đứng lên cứu nước, xây dựng và phát triển các tổ chức cứu quốc: Hội Thanh niên cứu quốc, Hội Phụ nữ cứu quốc, Hội Phụ lão cứu quốc… Đặc biệt, Hội nghị quyết định thành lập Hội Nhi đồng cứu quốc, giao cho Đoàn Thanh niên phụ trách công tác thiếu nhi. Chủ trương ấy cho thấy tầm nhìn rất xa của Đảng và Bác Hồ về việc chuẩn bị lớp người kế tục cho cách mạng.

Ngày 15/5/1941, tại chân núi Thoong Mạ, dưới sự chủ trì của anh Đức Thanh, trong một cuộc họp bí mật giữa rừng già, 5 thiếu niên gồm: Nông Văn Dền mang bí danh Kim Đồng, ý nghĩa “thiếu niên quý như vàng”; Nông Văn Thàn (Cao Sơn); Lý Văn Tinh (Thanh Minh); Lý Thị Xậu (Thanh Thủy); còn Lý Thị Nỳ (Thủy Tiên), Hội Nhi đồng cứu quốc đầu tiên được thành lập (Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh ngày nay). Kim Đồng được tín nhiệm bầu làm đội trưởng. Nhiệm vụ của đội là làm giao thông liên lạc, canh gác, bảo vệ các cuộc họp bí mật của Việt Minh và trở thành lực lượng dự bị cho cách mạng.

Điều đặc biệt là trong mắt đồng bào Pác Bó năm ấy, các em chỉ là những đứa trẻ chăn bò, chăn trâu, lên nương, lấy củi, đi câu cá… Nhưng phía sau vẻ ngoài hồn nhiên ấy là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng: đưa thư, dẫn đường, bảo vệ cán bộ, theo dõi động tĩnh quân địch. Chính sự bình dị ấy lại trở thành “tấm áo ngụy trang” hiệu quả giúp các bạn nhỏ hoàn thành nhiệm vụ.

Sự ra đời của Hội Nhi đồng cứu quốc đầu tiên không chỉ là dấu mốc mở đầu cho phong trào thiếu nhi cách mạng, mà còn thể hiện tư tưởng lớn của Bác Hồ về công tác giáo dục thế hệ trẻ. Ngay trong những năm tháng gian khổ nhất của cách mạng, Người vẫn nghĩ đến việc bồi dưỡng lớp người kế tục cho dân tộc. Những cậu bé, cô bé vùng Pác Bó năm ấy chính là những “hạt giống đỏ” đầu tiên được Bác Hồ gieo xuống từ nơi đầu nguồn cách mạng Việt Nam.

Chương trình đồng diễn nghệ thuật và nghi thức Đội của thiếu nhi Cao Bằng tại Km0, Khu di tích Quốc gia đặc biệt Pác Bó nhân kỷ niệm 85 năm thành lập Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh.

Bảo vệ an toàn cho cán bộ Việt Minh

Những năm 1941 - 1943, Cao Bằng là trung tâm của phong trào Việt Minh, Pác Bó là cơ sở cách mạng quan trọng, nơi lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và các cán bộ Trung ương Đảng đứng chân. Các cuộc họp bí mật, những chuyến đi liên lạc, những lớp huấn luyện cán bộ diễn ra liên tục trong điều kiện hết sức gian nguy. Lính Pháp và tay sai thường xuyên lùng sục, càn quét các bản làng để truy bắt cán bộ cách mạng.

Trong hoàn cảnh ấy, những đội viên thiếu niên nhi đồng như Kim Đồng trở thành lực lượng hỗ trợ đặc biệt quan trọng. Với vẻ ngoài hồn nhiên, các em ít bị địch nghi ngờ, có thể đi lại giữa các bản làng để đưa thư, báo tin và theo dõi động tĩnh quân địch. Kim Đồng tuy nhỏ tuổi nhưng rất nhanh trí và bình tĩnh. Mỗi lần nhận nhiệm vụ, em đều suy nghĩ kỹ cách xử lý tình huống để tránh bị lộ bí mật.
Một lần nhận nhiệm vụ canh gác cho cuộc họp bí mật của Hội Thanh niên cứu quốc, để tạo vỏ bọc an toàn, Thanh Thủy ra bờ suối đào giun giả làm người đi câu cá, còn Kim Đồng xin sẵn một con cá bỏ vào giỏ rồi trèo lên cành cây cạnh gốc vối, giả vờ ngồi câu cá nhưng thực chất đang quan sát mọi động tĩnh ngoài bìa rừng.

Khi phát hiện tiếng động lạ và đàn chim trong rừng bất ngờ bay vụt lên, Kim Đồng đoán ngay có lính đang tiến vào khu vực họp. Không hề hoảng hốt, em lập tức ứng biến bằng cách reo to như một đứa trẻ vừa mắc câu được cá lớn. Âm thanh ấy khiến toán lính chú ý và chạy về phía em. Khi bị tra hỏi, Kim Đồng bình tĩnh đưa giỏ cá cho chúng xem, tiếp tục đóng vai cậu bé đi câu vô tư khiến bọn lính mất cảnh giác. Trong lúc đó, Thanh Thủy đã kịp báo tin để cuộc họp bí mật giải tán an toàn.

Tháng 8/1942, Kim Đồng vinh dự được gặp ông Ké (lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc) tại hang Nộc Én và đưa ông Ké từ Nà Mạ trở về Pác Bó an toàn. Em chủ động đi trước quan sát, khi phát hiện lính Tây xuất hiện gần bờ suối, Kim Đồng lập tức ra hiệu cho Bác Hồ ngồi xuống sau tảng đá rồi bình tĩnh đối đáp với quân địch. Khi bị hỏi đi đâu từ sáng sớm, em nhanh trí trả lời đang dẫn thầy mo về chữa bệnh cho mẹ. Chính sự bình tĩnh và khéo léo ấy đã giúp ông Ké vượt qua vòng kiểm tra an toàn. Tranh thủ lúc đi đường, ông Ké dạy bảo Kim Đồng nhiều điều bổ ích, nêu ra tình huống tìm cách ứng phó với những sự việc bất ngờ xảy ra, như: đang canh gác cho cuộc họp, có địch đến, trên đường dẫn cán bộ đi công tác gặp địch hỏi đi đâu, làm gì thì phải trả lời thế nào... Người trò chuyện nhiều và động viên em cố gắng hơn nữa.

Nhớ lời ông Ké dặn, Kim Đồng và những đội viên nhỏ tuổi khi được giao nhiệm vụ đều mưu trí, dũng cảm hoàn thành. Các em không chỉ yêu nước bằng cảm xúc hồn nhiên tuổi thơ, mà còn hiểu rằng mình đang góp phần bảo vệ phong trào cách mạng.

Giám đốc Ban Quản lý các di tích Quốc gia đặc biệt tỉnh Đào Văn Mùi cho biết: Bác Hồ chỉ đạo thành lập Hội Nhi đồng cứu quốc, Người luôn tin tưởng vào thế hệ trẻ, thiếu nhi không chỉ là đối tượng cần được bảo vệ mà còn là lực lượng có thể góp sức cho cách mạng, đất nước bằng những việc làm phù hợp. Chính niềm tin ấy đã giúp những “măng non cách mạng” như Kim Đồng thêm trưởng thành, gan dạ và giàu lý tưởng cách mạng.

Tuổi 14 - “cánh chim nhỏ” bay vào lịch sử

Ngày 14/2/1943, Kim Đồng được giao nhiệm vụ đưa tài liệu mật về Đào Ngạn và đưa một cán bộ cấp cao trở về Pác Bó ngay trong đêm. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, Kim Đồng trở về nhà. Đi gần đến đầu làng bỗng rộ lên tiếng chó sủa dai dẳng, Kim Đồng sinh nghi. Em nhớ đêm nay có cuộc họp của Tổng bộ Việt Minh nên nhanh chóng chạy về Nà Mạ báo tin cho các đội viên, sau đó chạy nhanh theo hướng bờ suối nhằm thu hút sự chú ý, đánh lạc hướng quân thù.

Giữa núi rừng lạnh giá buổi sớm tinh mơ, cậu bé 14 tuổi lao đi giữa ruộng để đánh lạc hướng quân địch. Khi anh chạy đến đầu Phai Mục, một tiếng súng vang lên, Kim Đồng ngã xuống. Đó cũng là tín hiệu để các cán bộ cách mạng kịp thời rút lui an toàn. Kim Đồng hy sinh lúc 5 giờ sáng ngày 15/2/1943 khi vừa tròn 14 tuổi.

Sự hy sinh của em đã bảo vệ an toàn cho cuộc họp bí mật và giữ vững cơ sở cách mạng ở Pác Bó. Từ đó, tên tuổi Kim Đồng trở thành biểu tượng sáng ngời của thiếu niên Việt Nam yêu nước. Năm 1997, Nhà nước truy tặng Nông Văn Dền ( Kim Đồng) danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Tấm gương hy sinh anh dũng của Kim Đồng đã được ghi vào lịch sử Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh. Tên của anh được đặt cho nhiều trường học, đường phố trên cả nước. Tại Cao Bằng, tên anh được đặt cho xã Kim Đồng và tuyến phố lớn ở trung tâm phường Thục Phán.

Bí thư Đảng ủy xã Trường Hà Nguyễn Thị Ánh Hồng cho biết: Kim Đồng không chỉ là niềm tự hào của quê hương Trường Hà mà còn là biểu tượng giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ hôm nay. Những địa danh như Nà Mạ, Pò Đoi, Thoong Mạ hay Khu di tích lịch sử Kim Đồng hiện nay đã trở thành "địa chỉ đỏ" để giáo dục lòng yêu nước, tinh thần cách mạng cho thanh thiếu nhi cả nước.

Hôm nay, tại Pò Đoi, Thoong Mạ, nơi thành lập Đội Nhi đồng cứu quốc đầu tiên - nhà bia lưu niệm vẫn ghi tên 5 đội viên năm ấy, trong đó Kim Đồng là đội trưởng. Hằng năm, hàng nghìn đội viên, thiếu nhi từ khắp mọi miền đất nước trở về nơi đây để nghe kể về cậu bé anh hùng tuổi 14. Em Nông Lan Hương, Trường THCS Hòa Chung, phường Tân Giang bày tỏ: Mỗi lần được nghe kể về anh Kim Đồng, em rất xúc động. Noi gương anh, chúng em luôn sống với lý tưởng, phấn đấu học tập tốt hơn để xây dựng quê hương, đất nước.

Giữa núi rừng Pác Bó, hình ảnh Kim Đồng vẫn sống mãi như “cánh chim nhỏ” của cách mạng Việt Nam. Hơn 80 năm sau, tại Nà Mạ, cậu bé Đội trưởng Đội Nhi đồng cứu quốc đầu tiên vẫn là biểu tượng đẹp của lòng yêu nước, tinh thần dũng cảm và lớp “hạt giống đỏ” đầu tiên được Bác Hồ gieo mầm nơi quê hương cách mạng Cao Bằng.