Khu vực miền núi tỉnh Thanh Hóa có hơn 1 triệu cư dân sinh sống, trong đó, đồng bào dân tộc thiểu số có trên 600.000 người, gồm các dân tộc Mường, Thái, Thổ, Mông, Dao, Khơ Mú. Mỗi dân tộc có nét văn hóa đặc sắc riêng, góp phần làm phong phú, đa dạng kho tàng văn hóa truyền thống của xứ Thanh.
Trên những sàn diễn rực sáng ánh đèn, Dân ca Nghệ Tĩnh vẫn vang lên, khi thì lắng sâu trữ tình, lúc lại rộn ràng, dí dỏm. Nhưng ẩn sau mỗi câu ví, câu giặm là một cuộc đấu tranh âm thầm: Nên giữ nguyên tiếng Nghệ - thứ ngôn ngữ đã nuôi dưỡng những làn điệu ấy, hay nên 'phổ thông hóa' để phù hợp với khán giả cả nước?
Trong một chương trình vui chơi tìm hiểu tiếng Việt trên truyền hình, khi giải thích câu 'lấy công làm lãi', vị cố vấn thứ nhất giảng giải: 'Người ta vẫn thường nói những người buôn bán ở chợ, thì người ta chỉ lấy công để làm lãi chứ không phải là buôn gian bán lận gì, đó là những người đi buôn bán chân chính '.
Phật và Bụt song tồn trong tiếng Việt. Trong giao tiếp, tùy theo yêu cầu diễn đạt mà có thể dùng Phật hay Bụt đều được và trong khá nhiều ngữ cảnh trung tính, hai từ này hoàn toàn có thể thay thế cho nhau. Nhưng phải thừa nhận, trong giao tiếp có tính nghi thức, Phật được dùng phổ biến hơn, trong khi đó Bụt được dùng nhiều trong sinh hoạt hằng ngày.
Với lịch sử phát triển lâu dài, mang nhiều ý nghĩa và giá trị, chữ Quốc ngữ có vai trò quan trọng và cần được tôn vinh, gìn giữ sự trong sáng.
Alexandre de Rhodes có phải là 'cha đẻ' của chữ Quốc ngữ như nhiều người vẫn nghĩ? Vì sao tiếng Việt không sử dụng f, j, w, z? Có đúng là thời xưa người Tây phương đã nhận xét tiếng Việt giống như âm nhạc?
Như truyền thống của người Dao, lớp học của nghệ nhân ưu tú Lý Văn Hềnh được đặt ở lưng chừng núi để học sinh được phóng xa tầm mắt, tâm trí minh mẫn, dễ tiếp thu. Lớp có đủ thành phần, từ già đến trẻ. Họ học một thứ chữ viết khó hơn chữ Quốc ngữ nhưng là hồn cốt của người Dao.
'Nói trộm vía' (hoặc 'nói trộm bóng') là câu cửa miệng mà chúng ta rất hay gặp trong giao tiếp hàng ngày.
Tuổi đã cao nhưng ông Hềnh vẫn đi xe máy vượt hàng chục km đến các điểm mở lớp trong huyện và các tỉnh lân cận để truyền dạy chữ Nôm-Dao cùng những tri thức văn hóa cho đồng bào dân tộc Dao Tiền.
'Hết nước chấm', bình thường chỉ là một kết hợp tự do (không phải tổ hợp từ cố định, cũng không phải thành ngữ hoặc quán ngữ) trong tiếng Việt. 'Hết nước chấm' chỉ một tình huống 'nước chấm (như nước mắm, xì dầu/nước tương) trong bữa ăn không còn'.
'Hết nước chấm', bình thường chỉ là một kết hợp tự do (không phải tổ hợp từ cố định, cũng không phải thành ngữ hoặc quán ngữ) trong tiếng Việt. 'Hết nước chấm' chỉ một tình huống 'nước chấm (như nước mắm, xì dầu/nước tương) trong bữa ăn không còn'.
Qua những ghi chép, đúc rút hơn mười năm liên quan đến ngữ nghĩa thành ngữ, tục ngữ tiếng Việt, Nguyễn Quang Thọ đã trình làng tác phẩm 'Người Việt nói tiếng Việt'.
Chỉ hai câu chuyện, hai tình huống tưởng chừng không liên quan trong cuộc sống nhưng lại phần nào phản ánh dấu vết quan niệm bất bình đẳng giới trong nhận thức của chúng ta.
Đại tự điển Hán Việt - Hán ngữ cổ và hiện đại của soạn giả Trần Văn Chánh, được biên soạn hướng đến phục vụ các giới từ học sinh cấp trung, đại học cho đến những người làm công việc nghiên cứu, giảng dạy, dịch thuật, và người tự học.
'Trời nóng lên rồi, bọn em chọn loại váy công sở này mặc cho nó mát'. Cô bạn nọ (trong trang phục váy mới) phân bua với mọi người khi đi làm trở lại sau mấy ngày nghỉ lễ. Một anh chàng nháy mắt cười ranh mãnh và nói: 'Bọn anh nhất trí hai tay! Các nàng mặc váy 'cho nó mát' là đúng rồi. Nhưng anh hỏi em nhé, 'nó' ở đây là cái gì thế nhỉ?'.
'Nói trộm vía, nhóc nhà chị kháu quá, nom rất đáng yêu!'. Đó là lời của vị khách nọ khi đến thăm một gia đình đang có con nhỏ, còn rất bé.
'Bước qua xác tao' là một câu thành ngữ (hay là một quán ngữ?) chưa được thống kê trong các cuốn từ điển tiếng Việt. Nhưng tần số sử dụng có thể nói không hề ít trong giao tiếp từ xưa tới nay.
Địa ngục là một khái niệm của thế giới quan Phật giáo. Không nghi ngờ gì rằng, những hiểu biết của người Việt Nam về thế giới bên kia phần lớn được kiến tạo từ tư tưởng Phật giáo vốn đã được tưới tắm và giáo dưỡng trong nhiều thế kỷ.
Đọc cuốn sách này, ta không khỏi bùi ngùi nhớ về thời gian khổ. Những ai sinh ra trước đổi mới, hẳn còn nhớ rõ những kỷ niệm tem phiếu, rau cháo nuôi nhau, còn những bạn trẻ bây giờ thì đó một thế giới... siêu thực.
Là người con dân tộc Thái, thầy giáo Phạm Bá Thược ở xã Mường Mìn (Quan Sơn) là một trong những người đã có nhiều đóng góp trong việc gìn giữ, truyền dạy tiếng Thái trên địa bàn nhiều huyện miền núi của tỉnh những năm qua.