'Móng nước biển khơi' là ngữ đoạn (4 âm tiết) trong một câu thơ thuộc đoạn trích từ tập trường ca 'Mặt đường khát vọng' của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm, vừa được đưa vào đề thi tốt nghiệp phổ thông năm 2024, môn Ngữ văn (thi sáng ngày 27/6/2024).
Bàn về nhạc tính trong thơ, thực chất là nói đến khả năng tạo nên những cấu trúc, tổ hợp âm thanh dựa trên đặc tính âm học của lời, của ngôn ngữ.
Đấy là một đoạn thông tin quảng cáo bán căn hộ ở một khu đô thị mới (hoặc đang xây dựng) thường xuyên xuất hiện trên phương tiện thông tin, mạng xã hội, khi mà nhu cầu về nhà ở của dân chúng đang tăng cao vào dịp cuối năm.
Câu tục ngữ có hai vế điệp và đối nhau (lợn chuồng chái/ gái cửa buồng). Mỗi vế là một danh ngữ (ngữ mở rộng có danh từ làm trung tâm). Người đọc sẽ ngạc nhiên lấy làm lạ là 2 đối tượng đem ra bàn ở đây lại là 'lợn' và 'gái'.
Người trình bày tít sách, tít báo, tít panô, quảng cáo cần hiểu và 'thuấm nhuần' nội dung ngữ nghĩa các đoạn văn bản mà họ cần trình bày. Nếu không, chính sự sơ suất đó mà sẽ xảy ra hiện tượng 'sai một li đi một dặm ngay'.
'Bão ra hồn bão'. Chắc mọi người sẽ nghĩ ngay tới phát ngôn gây xôn xao dư luận mấy ngày qua của một biên tập viên tham gia chương trình Dự báo thời tiết trên VTV.
'Rắn là một loài bò'. Không chỉ các nhà từ điển học, mà khó có người nói tiếng Việt thông thường nào lại chấp nhận một định nghĩa như vậy. Nhưng xét về mặt cú pháp, câu này vẫn phân tích được, vì vẫn đủ thành thần, nếu quy về cấu trúc 'danh + là + danh' quen thuộc.
'Cùng nhau ta đi lên', đó câu mở đầu và cũng là tên một bài hát quen thuộc của nhạc sĩ Phong Nhã sáng tác từ năm 1950, theo yêu cầu của Trung ương Đoàn (lúc đó là Đoàn Thanh niên Lao động Việt Nam, nay là Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh).
Câu tục ngữ này phải viết đầy đủ là: 'Sấm trước cơn sấm no, sấm sau cơn sấm đói'. Sao lại có chuyện 'sấm no' và 'sấm đói' ở đây nhỉ?
Ngôn ngữ tự nhiên rõ ràng có cái lý riêng. Chính cơ chế hành chức của hệ thống ngôn ngữ làm cho người nói nhận ra giá trị đích thực của các cấu trúc trong phát ngôn (mà nhiều trường hợp ta có thể suy luận đa nghĩa).
'Thời gian đang ủng hộ đội Bồ Đào Nha. Hiệp phụ thứ 2 chỉ còn 3 phút bù giờ. Đội quân của Fernando Santos đã kéo hết về phòng ngự và khả năng lật ngược tình thế của đội Pháp là không thể...'. Đó là lời bình của một bình luận viên về trận chung kết EURO 2016 trên sân Stade de France (Pháp) ngày 11/7/2016.
Câu này thống kê đầy đủ phải là: 'Chim gà, cá gáy, cây cau, rau cải, nhân ngãi vợ, đầy tớ con'. Chà, dài dòng mà lại thấy lằng nhằng quá thể. Nhưng đây là một câu tục ngữ khá phổ biến liên quan tới nhà nông và cuộc sống nhà nông khi xưa. Kể ra, câu tục ngữ cũng không dài lắm, nhưng nội dung của tục ngữ này không đơn giản.
'Cởi áo cho nhau'? Tôi tin rằng chỉ nghe ngữ đoạn này moi người đều liên tưởng ngay đến câu ca dao quen thuộc: Yêu nhau cởi áo cho nhau/ Về nhà dối mẹ qua cầu gió bay.