HNN - Trong gian nhà sàn vương khói bếp, tiếng ru khe khẽ vang lên: 'Ngủ đi con, ngủ đi đừng khóc nữa, để cha con đi làm cái nương, cái rẫy, để mẹ còn xuống suối bắt cá con ăn…'. Âm điệu mộc mạc ấy đã theo bước chân đồng bào Tà Ôi, Pa Cô, Cơ Tu qua bao mùa rẫy, bao lễ hội. Lời ru của mẹ từ bao đời nay, đã nuôi dưỡng tâm hồn bao thế hệ người con Trường Sơn.
Có những ngày tôi lang bạt cùng cơn gió cuối mùa thu thổi miên trường qua núi rừng miền biên ải. Bên cung đường như chảy về trong nắng tháng tư, loài hoa trẩu trắng bắt đầu nở rộ khắp các triền đồi, nương rẫy hay e ấp bên mái hiên nhà sàn người Bru-Vân Kiều, Pa Kô. Hoa trẩu trắng tinh khôi tỏa làn hương mê đắm gọi mời trai, gái Bru-Vân Kiều, Pa Kô xúng xính trong sắc màu thổ cẩm hẹn hò bên suối, trên nương. Hoa gợi mở để ánh hồi quang trong ký ức chưa xa chảy tràn tâm trí của nhiều nghệ nhân về câu chuyện thăng trầm nghề dệt thổ cẩm cứ bát ngát tựa núi rừng Trường Sơn, chở che cho đồng bào dân tộc Bru-Vân Kiều, Pa Kô.
Từ lúc chào đời, anh Nay Djruêng (xã Ia H'Drêh, Gia Lai) đã bị khuyết tật, không có hai bàn tay và bàn chân. Nhưng bằng nghị lực phi thường, anh đã vươn lên và lan tỏa lòng nhân ái với chương trình 'Đi qua mùa rẫy'.
Tháng Tám, tháng Chín hằng năm, trước mùa rẫy, đồng bào Ê Đê ở Đắk Lắk thường tổ chức lễ cầu mùa, cầu bình an-một nghi lễ nông nghiệp quan trọng nhằm tạ ơn thần linh, cầu mong mùa màng bội thu và buôn làng bình an. Nghi lễ thường bắt đầu trong tiếng chiêng vang vọng, trước sự chứng kiến của thần linh giữa không gian trời đất bao la. Đây không chỉ là một sinh hoạt tâm linh mà còn là sợi dây gắn kết buôn làng qua bao thế hệ.
Sự ra đi của nhạc sĩ K'Pa Y Lăng khép lại hành trình sáng tạo và nghiên cứu âm nhạc gắn bó với Tây Nguyên, để lại nhiều dấu ấn trong đời sống nghệ thuật.
Sau một thời gian điều trị bệnh, nhạc sĩ Kpa Ylăng đã trút hơi thở cuối cùng. Ông qua đời vào chiều 10-3, hưởng thọ 85 tuổi.
Tháng 3 trên cao nguyên Gia Lai được người Bahnar, Jrai gọi là tháng Ning Nơng - tháng nghỉ ngơi sau mùa rẫy. Khi lúa đã vào kho, mùa cà phê vừa dứt, cũng là lúc những lễ hội lớn nhất của cộng đồng bắt đầu.
Khi chiếc trống ở đêm hội Ma Coong bị đập vỡ là lúc trai, gái trong làng chính thức được tự do giao duyên.
Có một nghề khá lạ ở xã biên giới Ia O mà chúng tôi hiếm thấy trong nhiều năm đi qua những vùng đất tại Gia Lai, đó là 'đan áo' cho cồng chiêng.
Có dịp về sóc Bù Môn, xã Bù Ðăng, hỏi già Ðiểu Ðố không ai không biết đến. Ông là một trong những già làng người S'tiêng ở Ðồng Nai nỗ lực gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa cộng đồng.
Ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, già làng được coi là chỗ dựa tinh thần của người dân. Họ trở thành chất keo gắn kết cộng đồng, góp sức xây dựng buôn làng yên vui, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc mình giữa nhịp sống hiện đại.
Trong cái se lạnh của đêm cuối năm, giữa sương núi và những mùa mận chờ nở, 'Con ngựa của Bá Chò' của Lý Thu Thảo kể câu chuyện về một ông già người Mông và con ngựa gắn bó hơn hai mươi mùa rẫy. Truyện chạm khẽ vào lòng người bằng tình nghĩa, lòng biết ơn và đạo lý làm người - để giữa thềm xuân cận kề, ta thấy lòng mình chậm lại và ấm hơn.
Dưới tán rừng đại ngàn Sơn Điền (Lâm Đồng), khi mây sớm còn vương trên triền núi và tiếng chiêng ngân vọng giữa không gian linh thiêng, đồng bào K'ho Nộp lại trang trọng cử hành lễ tạ ơn thần Núi, thần Rừng. Nghi lễ cổ truyền ấy không chỉ là lời tri ân gửi đến Yàng đã che chở buôn làng, ban cho mùa màng tươi tốt mà còn là dịp để cộng đồng gắn kết, nhắc nhớ con cháu về mối quan hệ thiêng liêng giữa con người với núi rừng Tây Nguyên.
Trong văn hóa Tây Nguyên, mỗi cá nhân bị chi phối rất lớn bởi các tập tục, lễ tục hình thành nên nhân cách một con người có liên quan đến thế giới văn hóa rừng và cộng đồng những người ở rừng. Những nghi thức mở đầu mùa rẫy, từ mũi tên cầu may đến hạt lúa dâng thần, không chỉ là hành vi tín ngưỡng mà còn là cách cộng đồng xác lập mối quan hệ của mình với đất trời…
Giữa đại ngàn Tây Nguyên, nơi đất đỏ bazan thấm đẫm nắng gió và tiếng cồng chiêng ngân vọng qua bao mùa rẫy, niềm tin của đồng bào dân tộc thiểu số vào Đảng lặng lẽ mà bền bỉ, như rễ cây kơ nia bám sâu vào lòng đất mẹ, góp phần giữ vững nhịp sống bình yên và mở ra những mùa no ấm.
Ở Tây Nguyên, những bước chân đầu ngày của người Jrai hướng về giọt nước của làng. Nguồn nước trong lành từ đó đã đi cùng các buôn làng qua bao mùa rẫy, bao thế hệ; đồng thời lưu giữ những lớp trầm tích văn hóa, tín ngưỡng và nếp sinh hoạt cộng đồng từ ngàn xưa.
Ở xã biên giới Dân Hóa, nơi núi rừng Trường Sơn án ngữ phía Tây tỉnh Quảng Trị, nhịp sống của đồng bào các dân tộc thiểu số (DTTS) vẫn lặng lẽ trôi theo những mùa rẫy và bao mùa nắng mưa. Giữa không gian ấy, những già làng, trưởng bản, người có uy tín bằng kinh nghiệm sống và sự gương mẫu của mình đã trở thành điểm tựa tinh thần của cộng đồng, góp phần đưa chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước đi vào đời sống, giữ gìn sự ổn định và bình yên nơi phên dậu Tổ quốc.
Đến Sơn Điền mùa này, giữa sắc đỏ chín của cà phê, màu xanh của rừng, những vạt lúa rẫy vàng rộm hiện lên như những nét chấm phá trong bức tranh thiên nhiên đầy màu sắc. Dẫu đời sống ngày càng phát triển, người K'ho nơi đây vẫn gìn giữ giống lúa quý thuần chủng cùng lối canh tác cổ xưa, gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa, tín ngưỡng và tâm linh được cha ông truyền lại qua nhiều thế hệ.
Con đường từ nhà đến trường dài gần 80 km, với Giàng Thị May Sao, cô học trò người Mông, xã Tà Đùng (học sinh lớp 12A4, Trung tâm Giáo dục thường xuyên (GDTX) - Ngoại ngữ, Tin học tỉnh) là cả một hành trình bền bỉ vượt qua cái nghèo, những định kiến và nỗi lo cơm áo để giữ lấy ước mơ được đi học.
Trong nhịp sống hiện đại, ở bon làng Liêng Trang (xã Đam Rông 4, tỉnh Lâm Đồng), nghệ nhân Ntơr Ha Bang vẫn lặng lẽ gắn bó với nghề đan lát của người K'ho, cần mẫn gìn giữ một nghề truyền thống đang dần mai một.
Cuộc chiến tranh hóa học do Mỹ tiến hành tại Việt Nam đã để lại những hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.
Mùa đông Vĩnh Sơn - miền sơn cước vốn được ví như 'xứ lạnh' của vùng Tây Sơn hạ đạo (tỉnh Gia Lai) - trầm lắng, se lạnh và ẩm ướt. Năm nay, Vĩnh Sơn đón một món quà bất ngờ khi hoa đào nở sớm, bừng sáng núi rừng.
Nhịp sống gắn với nương rẫy, lớp xóa mù chữ tại Măng Bút (Quảng Ngãi) được duy trì nhờ sự linh hoạt của nhà trường và kiên trì của giáo viên.
Có những người khuyết tật mang trong lòng ý chí, hoài bão lớn. Họ không bất hạnh, chỉ là bất tiện khi sống với những tiện nghi, tiêu chuẩn dành cho người bình thường...
Ngày 6-12, Nhà Văn hóa Thanh niên TPHCM phối hợp các đơn vị tổ chức Chương trình nghệ thuật 'Giới hạn là bầu trời', vinh danh gương người khuyết tật tiêu biểu.
Chiều 6-12, Nhà Văn hóa Thanh niên TP Hồ Chí Minh chủ trì, phối hợp các đơn vị tổ chức chương trình nghệ thuật chủ đề 'Giới hạn là bầu trời' và vinh danh gương người khuyết tật tiêu biểu, trao học bổng cho học sinh khuyết tật.
Từ những món ăn gắn với rừng núi đến câu chuyện truyền đời quanh bếp lửa, bà con M'nông ở bon Điêng Đu (xã Quảng Tân) đang nỗ lực gìn giữ nét đẹp ẩm thực truyền thống, như một phần hồn cốt không thể phai của dân tộc mình.
Giữa lúc họa sĩ Nguyễn Thu Hà đang giới thiệu triển lãm 'Chân dung màu nước - Sự soi chiếu qua những tấm gương' tại Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM, nơi người xem bị cuốn hút bởi vẻ đẹp tinh khôi của những gương mặt vùng cao, thì ở miền núi phía Bắc, những bức chân dung ấy đã kịp trở về với chính người truyền cảm hứng cho chúng.
Ở Ra Ty - thôn vùng sâu của xã Tân Lập-nơi đời sống của đồng bào Vân Kiều còn nhiều khó khăn, Chi hội trưởng Chi hội Nông dân Hồ Văn Lâm đã trở thành tấm gương sáng về phát triển kinh tế. Tận dụng tiềm năng, lợi thế của địa phương, người cán bộ hội đã biến đất đồi cằn cỗi thành những cánh rừng tràm xanh tươi. Không chỉ mang lại thu nhập ổn định cho gia đình, ông đã thắp lên niềm tin để hội viên, Nhân dân học tập và làm theo, cùng nhau phát triển kinh tế, thoát nghèo bền vững trên chính mảnh đất quê hương.
Những học viên xóa mù chữ ở Huổi Só, Huổi Dạo vẫn ngày ngày đến lớp với hy vọng con chữ có thể giúp họ 'đổi đời', cuộc sống từ đó sung túc hơn.
Trong kho tàng văn hóa dân tộc, trống K'toang (trống đôi) là linh hồn trong những mùa lễ hội của người Chăm H'roi miền sơn cước Vân Canh, tỉnh Gia Lai. Dẫu hiện nay, âm thanh của K'toang ít có cơ hội vang lên, nhưng trong các buôn làng, những nghệ nhân Chăm H'roi vẫn đau đáu giữ gìn, chờ ngày tiếng trống được 'nói chuyện' cùng mọi người, đánh thức ký ức văn hóa nơi đại ngàn.
Có một âm thanh mộc mạc mà sâu lắng giữa đại ngàn Tây Nguyên trùng điệp, nơi tiếng gió hào cùng nhịp cồng chiêng vang vọng, đó chính là tiếng Ching kram (hay còn gọi là chiêng tre). Âm thanh ấy không chỉ là giai điệu của núi rừng, mà còn là tiếng lòng của người Ê Đê, là hơi thở của thiên nhiên hòa quyện trong từng nhịp sống. Với đồng bào Ê Đê, mỗi tiếng Ching kram cất lên là một cuộc trò chuyện giữa con người với đất trời, là sự gửi gắm tâm hồn và bản sắc văn hóa của cộng đồng.
Hai năm qua, Đại úy Trọng vừa đứng lớp, vận động học viên đến trường, vừa tìm cách giữ họ ở lại với con chữ bằng những mô hình sinh kế phù hợp.
Dẫu cuộc sống đổi thay, với bà Thị Djê ở tổ dân phố Đắk R'moan, phường Nam Gia Nghĩa (tỉnh Lâm Đồng), tiếng lách cách khung cửi vẫn là âm thanh thân thuộc, giữ hồn quê trong từng sợi chỉ, mũi dệt.
Đại ngàn Trường Sơn nơi miền Tây Quảng Trị từ bao đời nay là ngôi nhà chung của đồng bào các dân tộc thiểu số như Pa Kô, Vân Kiều, Chứt, Ma Coong, Arem. Cuộc sống của họ chủ yếu dựa vào rừng, gắn với phương thức sản xuất 'phát, đốt, cốt, trỉa', tự cung tự cấp. Vì vậy, lúa rẫy không chỉ là cây lương thực chính, mà còn là hiện thân của sức sống linh thiêng.
Giữa nhịp sống hiện đại, tiếng cồng chiêng ở bon Bu N'drung ở xã Tuy Đức (Lâm Đồng) vẫn vang vọng giữa đại ngàn Tây Nguyên. Ở nơi ấy, người M'nông đang bền bỉ giữ gìn và truyền lại nhịp chiêng thiêng liêng như giữ hồn văn hóa của dân tộc mình.
Thôn Xí Thoại (xã Xuân Lãnh, tỉnh Đắk Lắk) từ lâu đã nổi tiếng là cái nôi lưu giữ nghề dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào Ba Na. Giữa những nếp nhà sàn truyền thống, tiếng thoi dệt lại vang lên rộn rã, mang theo khát vọng gìn giữ bản sắc dân tộc và đưa sản phẩm làng nghề vươn xa, bằng chính tình yêu và đôi bàn tay lao động của những người phụ nữ Ba Na.
Nếu như người Bana có 'Dăm Dông', người Xê Đăng có 'Dông', người Ê đê có hát kể Khan… thì người M'nông cũng có Ót N'drông để kể cho con cháu nghe những câu chuyện sử thi thời xa xưa của dân tộc mình.
Từ những căn nhà vững chãi, những mùa rẫy bội thu đến nụ cười học trò vùng cao, các chính sách đặc thù của tỉnh Lâm Đồng đang từng ngày hiện thực hóa ước mơ đổi thay trên vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS).
Bản làng chìm trong đêm tối âm u, gió rít qua từng mái tranh như tiếng khóc than. Ở giữa sân đất, một nữ hộ sinh run rẩy ôm trên tay đứa trẻ đỏ hỏn vừa cất tiếng chào đời. Đằng sau, dân làng đứng san sát, tay cầm đuốc, gậy gộc, những bó lá và bùa trừ tà rung lên trong bóng đêm. Khói đuốc quyện cùng hơi thở dồn dập khiến không gian thêm phần ngột ngạt.