Kể câu chuyện về một đồng nghiệp ở vùng cao, thầy giáo Nguyễn Văn Nhật Thành (SN 1985), giáo viên Trường THPT Vĩnh Định đã giành giải Ba cuộc thi viết 'Những kỷ niệm sâu sắc về thầy cô và mái trường' năm 2025 do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức. Phóng viên (P.V) Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Trị vừa có cuộc phỏng vấn thầy Nguyễn Văn Nhật Thành xoay quanh chủ đề này.
Sáng 19/12, tại xã Khe Sanh, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp Hiệp hội Du lịch tỉnh Quảng Trị tổ chức tọa đàm phát triển du lịch nông thôn trong xây dựng nông thôn mới (NTM) gắn với bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Tham dự có đại diện lãnh đạo các đơn vị, địa phương, doanh nghiệp du lịch trên địa bàn tỉnh.
Giữa núi rừng La Lay (Quảng Trị) mịt mùng sương gió, nơi con đường đến lớp còn gập ghềnh đá sỏi, có một người thầy vẫn cần mẫn 'cõng' máy tính, mang 'ánh sáng' công nghệ vượt đèo đến với học sinh vùng biên.
Được trao truyền qua nhiều thế hệ, lễ hội truyền thống của người Pa Kô kết tinh những phong tục, tập quán tốt đẹp, gắn liền với các sự kiện quan trọng. Trải qua bao biến thiên, thăng trầm của lịch sử, người dân nơi đây càng thêm trân quý, gìn giữ lễ hội như một 'báu vật' quý giá.
Dãy Trường Sơn nơi miền Tây Quảng Trị từ bao đời là quê hương của đồng bào Vân Kiều và Pa Kô, cũng là vùng đất mà nhiều thế hệ những người chiếu phim miền núi Quảng Trị đã gắn bó nghĩa tình. Lặng lẽ cùng năm tháng, các anh vẫn bền bỉ vượt núi cao, suối sâu để đưa những thước phim về với bản làng. Không chỉ mang lại niềm vui, làm phong phú đời sống văn hóa tinh thần của bà con, công việc ấy còn góp phần đổi thay diện mạo nông thôn miền núi dọc theo tuyến biên giới Việt-Lào, để mỗi bản làng thêm ấm no, khởi sắc.
Với tâm huyết và đam mê, anh Hồ Văn Phương ở xã Hướng Hiệp đã dành gần 26 năm miệt mài nghiên cứu, sưu tầm, phục dựng và giới thiệu các giá trị văn hóa bản địa. Từ không gian Phương Gia Viên do anh dày công xây dựng, nhiều hiện vật, nghi lễ và tri thức văn hóa dân gian của đồng bào Vân Kiều, Pa Kô đã được lưu giữ, góp phần quan trọng vào công tác bảo tồn và lan tỏa bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số ở Quảng Trị.
Ngày 12/12, Trung tâm Khuyến nông Quảng Trị tổ chức hội nghị tổng kết mô hình 'Chăn nuôi lợn bản địa gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm' thuộc dự án Khuyến nông Trung ương triển khai giai đoạn 2025-2027. Loại giống được lựa chọn nuôi thí điểm là lợn Vân Pa của đồng bào Pa Cô, Bru-Vân Kiều.
Xác định công tác dân vận nếu được triển khai khéo léo, thiết thực thì lòng dân sẽ thuận, tạo nền tảng vững chắc để xây dựng và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, Đảng ủy xã Tà Rụt đã tập trung chỉ đạo làm tốt công tác này, coi đây là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên. Công tác dân vận được Đảng ủy xã triển khai đồng bộ, lấy phát triển kinh tế làm trọng tâm và ổn định tư tưởng người dân làm nền tảng.
Xác định bảo đảm trật tự an toàn giao thông (TTATGT) trong bối cảnh trên địa bàn có nhiều tuyến đường huyết mạch, địa hình đèo dốc, nhiều điểm giao cắt là nhiệm vụ quan trọng, Công an xã Tà Rụt đã triển khai nhiều giải pháp quyết liệt.
Xã Tà Rụt được thành lập trên cơ sở sáp nhập các xã biên giới, miền núi: A Vao, Húc Nghì, Tà Rụt. Để giải quyết tốt thủ tục hành chính (TTHC) cho người dân, chính quyền địa phương tập trung nâng cao chất lượng hoạt động của Trung tâm Phục vụ hành chính công (TTPVHCC), góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội trên địa bàn.
Trong làn gió sớm mát lạnh thổi qua triền núi, tiếng đàn, khèn, trống từ các bản làng xã Tà Rụt vang lên như nhịp thở quen thuộc của núi rừng Trường Sơn. Những âm thanh mộc mạc ấy không chỉ là âm nhạc, mà còn là ký ức, là linh hồn văn hóa được gìn giữ qua bao thế hệ người Vân Kiều, Pa Kô. Để những giá trị ấy không bị lãng quên giữa dòng chảy hiện đại, cấp ủy đảng, chính quyền địa phương cùng các nghệ nhân đang miệt mài thắp lửa, giữ gìn và lan tỏa kho tàng văn hóa truyền thống độc đáo của dân tộc mình.
Đến bây giờ, anh Hồ Văn Việt ở bản Vực Leng, xã Tà Rụt, vẫn luôn canh cánh bao điều trăn trở, âu lo liệu mai này cây đàn Ta lư cùng các loại nhạc cụ truyền thống đã làm nên 'hồn cốt' của dân tộc Bru-Vân Kiều, Pa Kô có bị mai một theo thời gian. Liệu cây đàn Ta lư còn tiếp tục được duy trì để song hành cùng thời gian như ca từ đẹp trong ca khúc 'Rừng xanh vang tiếng Ta lư' (Nhạc sĩ Phương Nam): 'Đàn theo ta đi qua con suối con khe, qua nương rẫy qua bao nhiêu rừng/Đàn theo ta đi đánh Mỹ đêm ngày, giữa rừng xanh vang muôn câu ca…'.
Trong câu chuyện thân tình với cụ Lê Văn Trình (thôn Paris - Kavin, xã A Lưới 4, tỉnh Quảng Trị), bên chén trà nóng, già làng khẽ cười kể với tôi rằng: 'Từ thời cha ông đã dặn lại, bản mình chỉ đi theo cách mạng, theo Đảng, Bác Hồ. Mình có đói, có khổ cũng không bao giờ nghe lời kẻ xấu đâu'. Câu nói mộc mạc ấy chứa đựng cả một niềm tin son sắt đã được thử thách qua bao năm tháng.
Ở xã La Lay (Quảng Trị), những mô hình nuôi heo Vân Pa, dê giống khởi nghiệp... mở ra hướng thoát nghèo bền vững cho đồng bào Pa Kô.
Miền tây nam Quảng Trị-cái nôi của văn hóa Vân Kiều và Pa Kô đang đối diện với thách thức lớn khi bản sắc truyền thống có nguy cơ phai nhạt giữa dòng chảy hiện đại. Vậy nhưng, có một mạch nguồn văn hóa được khơi dậy nơi đây, đó là sự ra đời và phát triển sôi nổi của các câu lạc bộ (CLB), đội, nhóm văn hóa, văn nghệ truyền thống đang từng ngày thắp lên ngọn lửa tình yêu và niềm tự hào bản sắc dân tộc.
Từ xa xưa, trống, cồng, chiêng, cùng với tù và, đàn A Toong, A Took và các loại khèn, sáo… là những nhạc cụ không thể thiếu trong các nghi lễ của đồng bào Vân Kiều, Pa Kô dành cho các vị thần linh và mỗi dịp cúng giỗ tổ tiên, hay tiễn đưa người chết trở về với tự nhiên. Chúng cũng hiện diện trong các dịp lễ hội, mang đến những âm thanh vừa thiêng liêng, vừa vui tươi.
Sáng 21/11, tại phường Đông Hà, Hội Văn học Nghệ thuật (VHNT) tỉnh Quảng Trị tổ chức gặp mặt hội viên Phân hội VHNT Dân tộc thiểu số (DTTS) năm 2025.
Trường TH&THCS A Ngo là ngôi trường đầu tiên dạy Tin học ở các điểm. Thầy Hoàng Dương Hòa cũng là người góp sức 'xóa mù công nghệ' cho HS.
Trong căn phòng học nhỏ tại Trường TH&THCS A Ngo (xã La Lay, tỉnh Quảng Trị) vang lên tiếng lách cách của những bàn phím, tiếng giảng bài trầm ấm của thầy giáo Hoàng Dương Hòa. Thầy Hòa là người 'khai sinh' bộ môn Tin học tại ngôi trường vùng biên này, nơi 98% học sinh là người dân tộc Pa Kô.
Tối 16/11, tại xã Khe Sanh, Trung tâm Hoạt động Thanh thiếu nhi tỉnh Quảng Trị phối hợp Trường Phổ thông Dân tộc nội trú (PTDTNT) Hướng Hóa tổ chức Hội thi Tỏa sáng tài năng học sinh năm 2025.
Nhiều năm công tác nơi non cao, không chỉ làm nhiệm vụ 'gieo chữ', các thầy giáo ở Quảng Trị còn âm thầm 'bắc nhịp cầu' yêu thương, kết nối những tấm lòng nhân ái giúp đỡ học sinh nghèo Pa Kô, Vân Kiều trên hành trình tìm chữ.
Vùng đất dọc theo dòng Sê Pôn, thuộc 2 xã A Dơi và Lìa, từng là những cánh rừng già với các loài gỗ quý như trắc, giáng hương và nhiều khe suối quanh năm trong mát. Miền đất trù phú này nuôi dưỡng bao thế hệ người Vân Kiều và Pa Kô. Nhưng thời gian đã mang đi màu xanh ấy. Giờ đây, rừng không còn, suối cạn, đất trở nên khô cằn, bạc màu sau mỗi mùa nắng hạn. Giữa vùng đất khô cạn ấy, một nhóm phụ nữ Vân Kiều, Pa Kô đã bắt đầu công việc tưởng chừng nhỏ bé mà đầy ý nghĩa: Sản xuất phân hữu cơ vi sinh từ chất thải gia súc. Với họ, đó không chỉ là cách để tạo thu nhập, giữ gìn môi trường, mà còn là bước đầu hàn gắn mối liên kết thiêng liêng giữa con người và mảnh đất quê hương.
Nhiều giáo viên khắp cả nước không chỉ giữ vững tình yêu nghề mà còn nỗ lực vượt qua thử thách, đổi mới phương pháp để mang lại chất lượng giáo dục tốt hơn
Bằng sự tâm huyết, trách nhiệm với Nhân dân, những năm qua, bà Nguyễn Thị Thương, Trưởng ban Công tác Mặt trận khu dân cư Ka Tăng, xã Lao Bảo luôn làm tốt công tác vận động, đoàn kết, tập hợp Nhân dân, góp phần thực hiện tốt các cuộc vận động, các phong trào thi đua yêu nước ở địa phương.
Trên vùng đất còn nhiều khó khăn của xã A Dơi, Trường mầm non Xy đóng trên địa bàn thôn Ra-po nổi lên như một điểm sáng về giáo dục. Để có được một ngôi trường khang trang, sạch đẹp, nơi con em đồng bào dân tộc thiểu số được chăm sóc và học tập trong điều kiện tốt hơn là sự nỗ lực không mệt mỏi của tập thể sư phạm nhà trường. Chính sự tận tâm, tình yêu thương con trẻ và lòng yêu nghề của các cô giáo đã mang đến cho học sinh vùng cao, biên giới một môi trường học tập an toàn, hạnh phúc.
Đại ngàn Trường Sơn nơi miền Tây Quảng Trị từ bao đời nay là ngôi nhà chung của đồng bào các dân tộc thiểu số như Pa Kô, Vân Kiều, Chứt, Ma Coong, Arem. Cuộc sống của họ chủ yếu dựa vào rừng, gắn với phương thức sản xuất 'phát, đốt, cốt, trỉa', tự cung tự cấp. Vì vậy, lúa rẫy không chỉ là cây lương thực chính, mà còn là hiện thân của sức sống linh thiêng.
Giống lợn Vân Pa là vật nuôi bản địa gắn bó lâu đời với đồng bào Pa Kô, Vân Kiều trên địa bàn tỉnh. Nhằm bảo tồn nguồn gen quý hiếm, mở ra hướng phát triển sinh kế bền vững và tiềm năng xây dựng thương hiệu đặc sản của địa phương, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Quảng Trị triển khai dự án 'Xây dựng mô hình chăn nuôi lợn bản địa (lợn Vân Pa) gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm'.
Không nằm trong nhóm cây lâm nghiệp chính nhưng thời gian qua, cây trẩu không chỉ giữ vị thế quan trọng với vai trò phòng hộ, giúp phủ xanh đất trống, đồi núi trọc, chống sạt lở đất mà còn tạo sinh kế, mang lại thu nhập ổn định cho đồng bào các dân tộc Vân Kiều, Pa Kô ở các xã vùng cao.
Không để cái nghèo, cái khó đeo bám cuộc đời mình, chàng trai Pa Kô Hồ Văn Hư chấp nhận cảnh 'vợ nuôi' đi học 3 năm cao đẳng để trở thành thầy giáo, nhưng rồi giấc mơ đó tan vỡ. Giờ đây, anh đang quyết tâm hiện thực giấc mơ làm chủ một trang trại bò nơi vùng biên cương Tổ quốc.
Từ thuở lập bản, lập làng, cuộc sống của đồng bào dân tộc Bru-Vân Kiều, Pa Kô tựa cây rừng nương náu bên bóng núi và bám vào từng hơi thở của đất, của rừng để du canh, du cư qua bao mùa nương rẫy. Để chống chọi với những đêm dài lạnh giá mùa đông dưới cánh rừng nguyên sinh hay săn bắt thú rừng để mưu sinh, người Bru-Vân Kiều, Pa Kô đã dùng vỏ cây A mưng để làm chăn, áo, khố, mũ đội đầu; dùng vỏ cây Kdol để dệt nên tấm lưới săn muông thú.
Ở miền núi phía Tây Quảng Trị có nhiều loại quả rừng rất đặc biệt, trong đó có tắt rừng. Loại quả này không chỉ sử dụng giải khát thông thường mà còn được chế biến thành vị thuốc quý, góp phần tăng thu nhập cho đồng bào dân tộc thiểu số nơi đây.
Quảng Trị 'giàu có' với 'kho tàng' 18 di sản văn hóa phi vật thể (VHPVT) quốc gia cùng nhiều loại hình văn hóa, văn nghệ dân gian đặc sắc, các làng nghề truyền thống đa dạng, phong phú và có nhiều nét độc đáo trong văn hóa đời sống của đồng bào Bru-Vân Kiều, Pa Kô. Tuy nhiên, thời gian qua, địa phương vẫn chưa phát huy hết thế mạnh, đưa di sản VHPVT trở thành nguồn lực phát triển du lịch. Trăn trở này cần có giải pháp và hành động cụ thể để thực hiện, nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng.
Kray Sức, người đàn ông bán cơ nghiệp của gia đình, dành hàng chục năm rong ruổi khắp núi rừng Trường Sơn để lan tỏa tiếng đàn, lời ca, văn hóa Pa Kô.
23 năm đã trôi qua nhưng ký ức ngày anh Hồ Văn Hiếu (SN 1982), Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Tà Rụt đứng vào hàng ngũ của Đảng khi mới 18 tuổi vẫn in sâu trong tâm trí nhiều người. Dấu mốc ấy đã trở thành một câu chuyện truyền cảm hứng, là dấu ấn đặc biệt trong lịch sử Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú (PTDTNT) tỉnh, nay là Trường PTDTNT trung học phổ thông (THPT) Nam Quảng Trị.
Tình yêu mãnh liệt với văn hóa đồng bào mình đã thôi thúc Hồ Văn Ngởi (tên thường gọi là Hồ Tu Pông Ngởi, 33 tuổi, dân tộc Pa Kô) ở thôn Amôr, xã Lìa vượt qua nhiều trở ngại để 'kể chuyện đại ngàn' bằng ngôn ngữ điện ảnh đầy sáng tạo. Đam mê nghiên cứu công nghệ, Ngởi mày mò học hỏi, ứng dụng công nghệ AI tạo ra những video ca nhạc và phim ngắn ý nghĩa, đưa ngôn ngữ và văn hóa Pa Kô đến gần hơn với cộng đồng.
Đối với đồng bào dân tộc Bru-Vân Kiều, Pa Kô thì nhạc cụ, dân ca, dân vũ, trang phục được xem là 'linh hồn', là văn hóa đặc sắc được lưu giữ, bảo tồn qua nhiều thế hệ. Trong các bản làng đồng bào dân tộc Bru-Vân Kiều, Pa Kô dưới tán rừng Trường Sơn, vẫn còn nhiều nghệ nhân đang tâm huyết, tận tụy gìn giữ để lưu truyền vốn văn hóa đã làm nên hồn cốt của bản làng cho thế hệ mai sau.
Nhờ xác định các khâu đột phá, trong đó phát triển kinh tế hộ, kinh tế hợp tác, hợp tác xã gắn với mô hình cụ thể, đến nay bản làng xã La Lay, tỉnh Quảng Trị có nhiều mô hình kinh tế hiệu quả.
Trăn trở trước nguy cơ mai một của nghề đan lát truyền thống do nhịp sống hiện đại, hàng chục năm qua, ông Côn Thủy (SN 1940), người Pa Kô ở thôn A Sau, xã Lìa, vẫn miệt mài duy trì nghề cha ông để lại. Giữa đại ngàn Trường Sơn, người nghệ nhân già này đang từng ngày gửi gắm một thông điệp: Hãy chung tay gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa độc đáo của địa phương.
Khoác lên mình vẻ đẹp hoang sơ do thiên nhiên ban tặng, thác Khe Xay tọa lạc tại địa phận thôn Thuận 5, xã Lìa là địa chỉ hấp dẫn mà nhiều du khách muốn khám phá mỗi lần ghé thăm miền sơn cước phía Nam của tỉnh. Đến đây, khách sẽ được mãn nhãn với thác nước xinh đẹp; tìm hiểu thêm nhiều nét văn hóa đặc sắc của người Bru-Vân Kiều…
Trường phổ thông DTNT THPT Nam Quảng Trị tổ chức hoạt động ngoại khóa, tài trợ vé cho học sinh xem phim Mưa đỏ.
Ra dư là giống lúa thiêng, xưa chỉ được gieo trỉa trên nương rẫy ở lưng chừng núi. Những năm gần đây, phụ nữ dân tộc Pa Kô, Vân Kiều ở các xã: Lìa, La Lay… đã mạnh dạn gieo cấy trên những thửa ruộng nước cho năng suất cao.
Mô hình 'Dê giống khởi nghiệp', 'Heo bản quay vòng' của Đồn Biên phòng cửa khẩu Quốc tế La Lay đã giúp đồng bào dân tộc thiểu số người Bru-Vân Kiều và người Pa Kô ở xã La Lay thoát nghèo.
Bà vẫn thường kể với cô cháu gái của mình về thổ cẩm. Đó là những câu chuyện lung linh sắc màu và cũng dài như sợi chỉ trên khung dệt…'Ngày xưa, mỗi khi con gái đi lấy chồng, bố mẹ sẽ mang những tấm thổ cẩm đẹp nhất sang nhà trai để làm của hồi môn cho con gái. Nhà trai thì đưa cho nhà gái bạc trắng, trang sức, cồng chiêng… Phong tục của dân tộc Pa Kô từ đời này sang đời khác là như vậy'.
Người dân, chủ yếu là đồng bào dân tộc Bru-Vân Kiều, Pa Kô ở vùng Lìa (bao gồm xã Lìa, A Dơi) muốn đi chợ để mua bán nông sản, phải vượt quãng đường hàng chục cây số vì 'thiếu chợ'. Bởi thiếu chợ nên đàn ông dân tộc Bru-Vân Kiều, Pa Kô đã bỏ qua nhiều hủ tục, định kiến để thay vợ 'chạy chợ' lo toan cho cuộc sống gia đình. 'Công ty 2 sọt' sẵn sàng mang thực phẩm trên xe máy để luồn lách vào từng ngõ ngách của bản, làng vùng cao.
Trang phục được xem là một trong những đặc trưng riêng của người Vân Kiều và Pa Kô ở Quảng Trị. Trong tiến trình phát triển của quê hương, đất nước, đồng bào nơi đây luôn nỗ lực gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa đặc sắc của trang phục dân tộc. Theo thời gian, với sự sáng tạo cùng đôi bàn tay khéo léo của những con người tâm huyết, trang phục của các dân tộc nơi đây còn được cách tân để phù hợp nhu cầu, điều kiện thực tế với nhiều mẫu mã đa dạng, phong phú nhưng vẫn giữ nét đẹp riêng.
Xã La Lay được thành lập trên cơ sở sáp nhập 2 xã A Bung, A Ngo (huyện Đakrông cũ), tổng diện tích tự nhiên 152,4km2, 16 thôn với 1.745 hộ, 8.110 nhân khẩu, trong đó đồng bào Pa Kô - Vân Kiều chiếm hơn 90% dân số. Địa phương có đường biên giới dài 22,3km, Cửa khẩu quốc tế La Lay và tuyến Quốc lộ 15D đang hình thành.
Tại Khóm Khe Xong, xã Hướng Hiệp (tỉnh Quảng Trị), mô hình 'Địa chỉ tin cậy' đã trở thành điểm tựa giúp phụ nữ và trẻ em có nơi tạm lánh an toàn, đồng thời lan tỏa những thông điệp về yêu thương, bình đẳng và trách nhiệm cộng đồng, góp phần gìn giữ sự bình yên nơi bản làng.
● HỒ VĂN HIẾU, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Tà Rụt
Cũng như nhiều dân tộc khác, Puk-bóh (bếp lửa) có vai trò rất quan trọng trong đời sống của người Pa Kô. Dẫu thời gian có trôi đi theo năm tháng nhưng đồng bào dưới chân dãy Trường Sơn vẫn ngày đêm giữ gìn và phát huy những nét đẹp đặc trưng của Puk-bóh như giữ lấy tình yêu thương mà cha ông dày công vun đắp qua bao đời…
Nếu chưa gặp, chỉ thoạt nghe tên ắt hẳn nhiều người sẽ nhầm tưởng anh sinh ra ở một bản làng nào đó giữa đại ngàn Trường Sơn. Càng bất ngờ hơn khi vốn văn hóa quý giá của đồng bào Vân Kiều, Pa Kô từ lâu đã ăn sâu vào máu thịt và được anh gìn giữ như báu vật. Nhưng anh là một người miền xuôi, bén duyên với mảnh đất Đakrông hàng chục năm qua, được nhiều người yêu mến xem là 'người con của bản làng'. Anh là Hồ Văn Phương (thường gọi là Hồ Phương), hiện là Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa thông tin - Thể dục thể thao xã Hướng Hiệp, tỉnh Quảng Trị.