Văn hóa là hồn cốt của dân tộc, là nền tảng tinh thần của xã hội bên cạnh đó văn hóa cũng là mục tiêu, là động lực để phát triển đất nước. Đảng ta luôn coi trọng và đã nhiều lần khẳng định: 'Văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội'; đồng thời cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Ngay trong những ngày đầu xuân Bính Ngọ 2026, cộng đồng người Dao đỏ tại xã Bát Xát đã tổ chức các lớp truyền dạy văn hóa dân gian cho thế hệ trẻ. Đây là nỗ lực thiết thực nhằm bảo tồn chữ Nôm Dao và nghi lễ truyền thống, góp phần bồi đắp niềm tự hào dân tộc và tạo nguồn lực phát triển du lịch bền vững tại địa phương.
Giữa nhịp sống hiện đại, chữ Nôm Dao – di sản gắn với tín ngưỡng, phong tục và lịch sử tộc người – đang dần thưa vắng người đọc, người viết. Ông Phùng Quang Du đã nỗ lực mở lớp, truyền dạy, níu giữ từng con chữ cổ trước nguy cơ thất truyền.
Người Dao tuyển sinh sống ở các xã Bát Xát, Bảo Thắng, Bảo Yên, Mường Khương, Bắc Hà và phường Lào Cai. Đồng bào có nghi lễ đón Tết độc đáo và các sinh hoạt văn hóa dân gian giàu tính nghệ thuật, nhân văn và tính giáo dục.
Nặng lòng với chữ viết của dân tộc mình, nhiều người Dao ở xã Nà Hỳ đã và đang lặng lẽ gìn giữ, bảo tồn chữ Nôm Dao, loại chữ cổ chứa đựng chiều sâu văn hóa, tín ngưỡng và tri thức bản địa. Từ những lớp học miễn phí đến việc nâng niu từng cuốn sách cổ, hành trình trao truyền chữ viết dân tộc đang được tiếp nối qua từng thế hệ.
Với suy nghĩ, chữ viết là hồn cốt của mỗi dân tộc, vì vậy, hàng chục năm qua ông Phùng Quang Du, thôn Hạ Sơn, xã Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa vẫn ngày ngày miệt mài nghiên cứu, truyền dạy chữ Nôm Dao cho bà con dân tộc mình.
Giữa nhịp sống hối hả của thời đại công nghệ, tại những nếp nhà sàn vùng cao xã Nật Sơn, tỉnh Phú Thọ những lớp học đêm vẫn miệt mài sáng đèn. Ở đây, có những người già tóc bạc đang bền bỉ gieo từng nét chữ cổ vào tâm hồn thế hệ trẻ, với khát vọng giữ lại 'mạch máu' văn hóa của người Dao Quần Chẹt không bị mai một theo bước chân thời gian.
Giữa nhịp sống đổi thay không ngừng, trên những bản mường vùng cao của Sơn La, các nghệ nhân vẫn lặng thầm chắt chiu từng thanh âm của nhạc cụ truyền thống, trăn trở với từng nghi lễ mang giá trị cội nguồn..., để mạch nguồn văn hóa các dân tộc còn mãi.
Với đặc thù là một tỉnh miền núi, nơi có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số cùng chung sống, các thiết chế văn hóa cơ sở đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống tinh thần của mỗi bản làng. Các thiết chế tạo không gian sinh hoạt cộng đồng, góp phần tích cực vào việc bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống, gắn kết cộng đồng và xây dựng đời sống văn hóa tại địa phương.
Không chỉ là người đứng chủ chân nhang các lễ cúng gia tiên, lễ cấp sắc, lễ tạ mộ… nắm giữ kho tàng sách cổ người Dao, ông Triệu Quý Tín (thôn Vực Tròn, xã Lương Thịnh, tỉnh Lào Cai) còn trực tiếp giảng dạy cho hơn 700 người biết đọc, viết chữ Nôm Dao. Ông được xem là 'giữ hồn' văn hóa Dao quần chẹt.
Những năm qua, công tác xã hội hóa hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa ở Thanh Hóa đã được thực hiện khá hiệu quả. Đội ngũ những người sưu tầm, phục chế, phục dựng, bảo tồn văn hóa cổ truyền ngày càng đông đảo, đóng góp tích cực vào đời sống văn hóa tinh thần của xã hội. Bằng tâm huyết và trí tuệ của mình, họ đã và đang tìm cách lưu truyền, phát huy giá trị những di sản vốn có của quê hương, đất nước.
Những năm qua, các xã trên địa bàn tỉnh có đồng bào dân tộc Dao sinh sống luôn quan tâm gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, góp phần nâng cao đời sống tinh thần của người dân.
Giữa nhịp sống hiện đại, khi tiếng nói của nhiều dân tộc thiểu số đang dần bị lãng quên, vẫn có những con người lặng lẽ âm thầm gìn giữ tiếng mẹ đẻ của mình bằng tình yêu và lòng tự hào sâu sắc. Họ là những nghệ nhân, thầy giáo, nhà nghiên cứu... đã và đang miệt mài mở lớp dạy chữ, dạy tiếng, với mong muốn tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình không bị mai một trong dòng chảy hội nhập.
Mỗi nét chữ, mỗi trang giấy không chỉ là tri thức mà còn là hơi thở của lịch sử, là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa tổ tiên và con cháu của cộng đồng dân tộc Dao đỏ ở thôn Ù Sóc, xã Bảo Hà, tỉnh Lào Cai.
Những năm qua, cùng với việc đẩy mạnh phát triển kinh tế, người Dao, thôn Tân Thành (xã Thạch Lập) luôn quan tâm gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của ông cha.
Sau hợp nhất, tỉnh Lào Cai tự hào với 99 nghệ nhân được công nhận - con số ấn tượng cho thấy sự phong phú của di sản văn hóa nơi đây. Những danh hiệu cao quý này là niềm vinh dự cho cá nhân, gia đình và cộng đồng, đặt lên vai mỗi nghệ nhân trọng trách: giữ gìn, phát huy và trao truyền giá trị văn hóa dân tộc.
Sinh ra, lớn lên cùng với nét đẹp văn hóa ngàn đời của dân tộc, nên những người con của bản hiểu hơn ai hết giá trị quý báu ông cha để lại. Khắp các bản làng vùng dân tộc thiểu số ở Lào Cai, thế hệ hậu sinh ấy với những việc làm thiết thực đang làm 'sống' lại nét văn hóa cổ truyền dần bị mai một và có nguy cơ phai nhạt. Nghệ nhân Ưu tú Tẩn Khái Cường, xã Mường Khương là một trong những người như thế.
Ở thôn Thác Tiên (xã Mỏ Vàng, tỉnh Lào Cai), cái tên La Tài Quan luôn được bà con nhắc đến với tất cả sự trìu mến, yêu thương. Ở tuổi 59, ông không chỉ là tấm gương sáng trong phát triển kinh tế, gìn giữ bản sắc văn hóa, xây dựng nông thôn mới, mà còn là 'cầu nối' gắn kết cộng đồng và là người có uy của thôn.
Chính từ những lớp học nhỏ nơi bản làng, thông điệp lớn lao của Ngày Quốc tế Xóa mù chữ (08/9) được thắp sáng: 'Tri thức là chìa khóa mở ra tương lai và giữ gìn cội nguồn dân tộc'.
Trăn trở trước việc bà con dân tộc Dao biết chữ Nôm Dao còn rất ít, ông Phùng Quang Du ở khu phố Hạ Sơn, xã Ngọc Lặc đã miệt mài tìm hiểu, nghiên cứu về văn hóa của dân tộc mình. Không muốn chữ viết của dân tộc mình bị 'lãng quên', ông Du đã dành nhiều thời gian và công sức để 'phổ cập' chữ Nôm Dao cho thế hệ trẻ.
Vân Hồ là xã cửa ngõ quan trọng của tỉnh, có 5 dân tộc anh em cùng sinh sống. Trong những năm qua, hoạt động văn hóa, văn nghệ ở các khu dân cư tại xã phát triển sôi nổi, góp phần nâng cao đời sống tinh thần, xây dựng nếp sống văn minh và tăng cường sự đoàn kết trong cộng đồng.
Giữa dòng chảy của nhịp sống hiện đại, khi những giá trị truyền thống đang dần bị mai một hoặc được ít người trẻ để ý đến, thì tại Bản Ca, xã Nghĩa Tá, tỉnh Thái Nguyên, các thế hệ con em đồng bào Dao vẫn luôn nâng cao ý thức gìn giữ, bảo vệ và phát huy những giá trị di sản văn hóa của cha ông, trong đó có làn điệu Páo Dung.
Khi hè về, trẻ em nơi phố thị náo nức với trại hè kỹ năng, lớp học năng khiếu, thì ở bản Dao Đồng Chụa thuộc tổ 9, phường Thống Nhất những đứa trẻ lại háo hức đến lớp để học chữ viết của cha ông truyền lại và học đạo lý làm người. Một lớp học không bảng đen, không phấn trắng, không bàn ghế chỉnh tề nhưng đầy ắp những triết lý về bài học đạo làm người...
Thời gian qua, xã Nguyệt Ấn luôn quan tâm đến công tác gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa của Nhân dân, xây dựng nếp sống văn minh trong cộng đồng.
Xã Lương Thịnh hôm nay đang khoác lên mình tấm áo mới của sự ấm no, trù phù, cùng với đó là nét đẹp truyền thống được đồng bào dân tộc Dao nơi đây giữ gìn như báu vật. Đặc biệt, ở thôn Vực Tròn và thôn Khe Lụa, chữ nôm Dao, những bài cúng, nghi lễ linh thiêng vẫn được truyền nối qua nhiều thế hệ.
Nằm trong Khu du lịch quốc gia Mộc Châu, huyện Vân Hồ là vùng đất sinh sống của nhiều dân tộc, với những nét văn hóa đặc sắc, trong đó có cộng đồng người Dao tiền. Những nét đẹp truyền thống của người Dao tiền ở đây luôn được gìn giữ và tiếp nối qua các thế hệ.
Giữa đại ngàn vùng cao Nậm Pồ, nơi núi rừng trùng điệp và những bản làng người Dao quần tụ giữa mây trời Tây Bắc, có một người đàn ông lặng lẽ gìn giữ một phần hồn cốt văn hóa dân tộc mình bằng cây bút và những dòng chữ Nôm cổ. Ông là Lý Lìn Siểu, nghệ nhân ưu tú của dân tộc Dao, bản Sín Chải, xã Nà Hỳ, người suốt gần 50 năm qua vẫn miệt mài giữ lửa cho chữ Nôm Dao và những nghi lễ cổ truyền, những di sản đang dần mai một.
Nhiều giá trị văn hóa của các DTTS huyện vùng cao Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh tưởng chừng bị mai một đã được 'sống lại' trong cộng đồng và truyền bá rộng rãi nhờ hành trình tìm kiếm, sưu tầm của những Nghệ nhân dân gian - những 'Báu vật sống' của bản làng. Ông Triệu Thanh Xuân là một trong những nghệ nhân như thế.
Đồng bào dân tộc Dao ở xã Phiêng Côn, huyện Bắc Yên, có hơn 300 hộ gia đình với trên 1.300 nhân khẩu. Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, đầu năm nay, UBND xã đã ra mắt Câu lạc bộ 'Văn hóa dân tộc Dao' với sự tham gia của hơn 80 thành viên. Câu lạc bộ tổ chức đội văn nghệ, lớp truyền dạy nghề truyền thống và lớp học chữ Nôm Dao.
Giữa mây mù và đá núi Sa Pa, Trường Tiểu học Tả Phìn hiện lên như một điểm sáng ấm áp, nơi mà mỗi đứa trẻ đến lớp không chỉ học con chữ mà còn được đắm mình trong những nét văn hóa truyền thống. Một ngôi trường bình dị nhưng đầy ắp niềm vui, tự hào - đúng nghĩa là mái nhà thứ hai của học trò vùng cao Sa Pa.
Hội Khuyến học tỉnh Yên Bái vừa tổ chức tổng kết lớp học chữ Nôm Dao tại xã Tân Phượng, huyện Lục Yên.
Làm giấy bản là nghề thủ công truyền thống lâu đời của đồng bào dân tộc Dao, sinh sống tại thôn Đề Tâu, xã Mường Đun (huyện Tủa Chùa). Nghề này được lưu truyền qua các thế hệ, gắn bó và trở thành công việc hàng ngày của phụ nữ Dao nơi đây.
Người Dao ở Cao Bằng gồm hai ngành là Dao Đỏ và Dao Tiền. Người Dao có tri thức dân gian rất phong phú và đặc sắc. Những tri thức dân gian của người Dao được ghi chép bằng chữ Nôm Dao và được lưu giữ trong các gia đình qua nhiều thế hệ. Với quan niệm vạn vật hữu linh, đời sống văn hóa tinh thần của người Dao luôn gắn với các nghi lễ được ghi chép cẩn thận trong sách cổ.
Nghệ nhân ưu tú Bàn Đức Báo (ở tổ dân phố Chiểm, thị trấn Quân Chu, Đại Từ) vẫn miệt mài gìn giữ, trao truyền những giá trị văn hóa độc đáo của dân tộc Dao.
Đồng bào dân tộc Dao huyện Yên Lập chiếm hơn 5% dân số toàn huyện, trong đó chủ yếu là nhóm Dao Quần Chẹt sinh sống quần cư thành các thôn, bản ở các xã: Xuân Thủy, Nga Hoàng, Xuân An, Trung Sơn, Mỹ Lung, Mỹ Lương, Thượng Long... Đồng bào Dao nơi đây có kho tàng văn hóa rất đa dạng, phong phú, có tiếng nói, chữ viết riêng, có các nghi lễ độc đáo, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc, được các thế hệ gìn giữ, bảo tồn và lưu truyền từ đời này qua đời khác...
Thông qua các nghi lễ, trang phục truyền thống, tiếng nói và chữ viết… của mình, đồng bào Dao Tiền ở tỉnh Sơn La đã tạo dấu ấn với bản sắc văn hóa đặc sắc, lâu đời.
Thôn Pờ Hồ, xã Thanh Bình (Mường Khương) là nơi quần cư của dân tộc Dao tuyển. Cũng như những ngành Dao khác, người Dao tuyển cũng có chữ cổ là chữ Nôm Dao. Trong nhịp sống hiện đại, việc đọc thông, viết thạo chữ cổ của dân tộc không được mấy người trẻ biết đến. Trăn trở với giá trị văn hóa cổ truyền của cha ông, những người tâm huyết đã cùng tạo nên lớp học '0 đồng' để cùng lưu truyền vốn văn hóa cổ.
Ở vị trí cửa ngõ của tỉnh, với 94% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, huyện Vân Hồ, tỉnh Sơn La còn lưu giữ nhiều nét đẹp văn hóa truyền thống, phong tục tập quán độc đáo, có nhiều tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng, thu hút du khách trong và ngoài nước.
Ở vị trí cửa ngõ của tỉnh, với 94% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, huyện Vân Hồ còn lưu giữ nhiều nét đẹp văn hóa truyền thống, phong tục tập quán độc đáo, có nhiều tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng, thu hút du khách trong và ngoài nước.