Đò dọc phải tránh đò ngangNgụ cư phải tránh dân làng cho xa'Đò' là từ 'độ' tiếng Hán - Việt chuyển qua tiếng Việt, theo nhà ngôn ngữ học Lê Ngọc Trụ. Khi ai đó bảo: 'Thành công rồi, việc này có trời độ', ta hiểu là do trời ủng hộ giúp đỡ, chứ không hẳn hiểu theo nghĩa độ/ đò là chở qua sông.
Vua Tiếng Việt (25/4/2025) yêu cầu 'Hãy viết lại cho đúng từ sau: nuốt trửng'. Người chơi viết lại thành 'nuốt chửng', thì được người dẫn chương trình xác nhận là đúng, và đáp án hiện trên màn hình hai chữ 'nuốt chửng'.
Trong Nam có từ 'xạo xự', chưa cần phải tra từ điển, ta hoàn toàn toàn có biết đó là từ dùng chỉ những ai nói dóc, nói láo, bốc phét, là do có từ 'xạo' sờ sờ ra đó.
Khi mua vàng ở Việt Nam, người ta thường tính bằng chỉ, 10 chỉ là 1 lượng. Vậy tại sao lại có cách tính như vậy?
Nghe tên món bò bía, nhiều người nghĩ thành phần chính của nó là thịt bò nên khi thưởng thức thì sửng sốt thắc mắc: Vì sao gọi là bò bía mà không có bò?
Có một số từ tiếng Việt xuất hiện và phổ biến trong giao tiếp, thoạt nghe không mấy ai rõ nghĩa, bởi nó là tiếng lóng, chỉ sử dụng trong một nhóm người, chỉ họ hiểu với nhau.
Có thể nói, Phớt tỉnh Ăng-lê / Phớt Ăng-lê là cách sử dụng độc đáo, tinh tế, khéo léo.
Tùy ngữ cảnh, người ta cũng sử dụng từ già nhằm chỉ sự việc, sự vật nào đó ở trạng thái quá mức bình thường.
Không phải ngẫu nhiên trong lời giới thiệu bộ sách 'Chuyện Đông, chuyện Tây' của An Chi, nhà ngôn ngữ học lừng danh Cao Xuân Hạo thốt lên: 'Nhiều người hình dung tác giả là một cụ già đầu bạc trán hói, thông kim bác cổ, khó lòng có thật trong cuộc sống còn nhiều hàng dỏm, sách dỏm và trí thức dỏm này'.
Độc giả Trần Ngọc Điệp hỏi: 'Có người cho rằng, từ 'đểu cáng' nghĩa gốc chỉ những người cáng thuê và gánh thuê ngày trước. Nguyên là ngày xưa khi chưa có xe cộ sẵn như bây giờ, mỗi khi cần đi đâu, người ta phải thuê người cáng đi – nhất là người già hoặc người đang ốm đau, bệnh tật. Còn đồ đạc mang theo lại phải thuê người gánh. Người gánh thuê được gọi là đểu, còn người cáng thuê được gọi là cáng.
Dân gian có câu 'Phận gái mười hai bến nước'. Vậy mười hai bến gồm những bến nào?
Về nghĩa bóng câu Trốn việc quan đi ở chùa, hầu như các nhà biên soạn từ điển đều cơ bản hiểu đúng, nhưng lại khá lúng túng, nhầm lẫn khi giải thích nghĩa đen:
* Hè rồi có dịp ra thăm đầm Vân Long, tỉnh Ninh Bình, tôi thấy có hai dãy núi tên là Kẽm Trăm nằm cuối hành trình trên mặt đầm. Xin cho biết, 'Kẽm Trăm' ở đây có gì giống nhau, khác nhau so với 'Hòn Kẽm Đá Dừng' ở Quảng Nam? (Châu Nguyễn, Sơn Trà, Đà Nẵng).
Này cô Hai, về câu ca dao 'độc' và 'lạ' này, trước hết cần phải cám ơn nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Hầu.
Tục ngữ có câu: Bán đong buông, buôn đong be. Có lẽ nhiều người cảm thấy khó hiểu và cũng khó có thể giải thích rành mạch. Với từ buông/ buôn, rõ ràng có hai nghĩa khác nhau. Quanh năm buôn bán ở mom sông/ Nuôi đủ năm con với một chồng (Tú Xương).
Một chuyện đã cũ, để 'canh' mua đủ bộ Từ điển bách khoa Việt Nam 4 tập phải mất 10 năm, 1995-2005, nhưng tình cờ đọc mấy bài viết của An Chi, trước đó bút danh là Huệ Thiên thấy 'trớt quớt' và có chút suy giảm lòng tin ở bộ từ điển bách khoa đồ sộ này.
Tại sao mỗi cuốn sách của học giả An Chi ra đời lại tạo nên sự tranh luận dữ dội, lẫn hoan nghênh nhiệt liệt? Để trả lời câu hỏi này, có lẽ cần đọc lại những bộc bạch của An Chi lúc sinh thời, để qua đó, chúng ta có thể hiểu thêm phần nào đó.
Học giả An Chi để lại gia tài chữ nghĩa đáng kể với 'Chuyện Đông chuyện Tây', 'Rong chơi miền chữ nghĩa'... Nhưng vẫn còn những đề tài ấp ủ ông chưa kịp thực hiện.
Nếu biết nghĩa chính xác của từ này thì kiến thức của bạn cũng phong phú lắm đấy!