Ngày 2/12/1975, sự kiện tuyên bố thành lập nước CHDCND Lào đã trở thành mốc son chói lọi trong lịch sử cách mạng dân tộc Lào, ghi dấu thắng lợi vẻ vang của các thế hệ cán bộ, chiến sĩ và nhân dân trong cuộc đấu tranh anh dũng chống lại đế quốc xâm lược dưới sự lãnh đạo của Đảng Nhân dân Lào (sau được đổi tên là Đảng Nhân dân Cách mạng Lào).
Từ trung tâm xã Phiêng Khoài, theo con đường nhựa dài hơn 10 cây số, vượt qua những khúc cua gấp, bản biên giới Lao Khô 1 hiện ra với điểm nhấn là Khu di tích lịch sử cách mạng Việt Nam - Lào ngay đầu bản. Những nếp nhà gỗ truyền thống của đồng bào Mông xen giữa màu xanh của vườn cây ăn quả; tuyến đường nội bản được đổ bê tông kiên cố. Cuộc sống đủ đầy đang hiện hữu nơi phên dậu của Tổ quốc.
Những ngày tháng 10 lịch sử, khi tỉnh Sơn La tổ chức nhiều hoạt động Kỷ niệm 130 năm Ngày thành lập tỉnh, chúng tôi có dịp trở lại Khu Di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt cách mạng Việt Nam - Lào tại bản Lao Khô 1, xã Phiêng Khoài - biểu tượng cao đẹp của sự đoàn kết, gắn bó keo sơn giữa hai dân tộc Việt Nam – Lào
Vừa giành được chính quyền, Nhân dân các dân tộc Sơn La dưới sự lãnh đạo của Trung ương Đảng Việt Nam, phải tiếp tục đương đầu âm mưu bóp chết chính quyền non trẻ của quân Tưởng và bước vào 2 cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược.
Ngày 2/12/1975, sự kiện tuyên bố thành lập nước Cộng hòa Dân chủ nhân dân Lào đã trở thành mốc son chói lọi trong lịch sử cách mạng dân tộc Lào, ghi dấu thắng lợi vẻ vang được dệt nên bằng cả máu xương, trí tuệ, mồ hôi và công sức của các thế hệ cán bộ, chiến sĩ và nhân dân trong cuộc đấu tranh anh dũng chống lại đế quốc xâm lược dưới sự lãnh đạo của Đảng nhân dân Lào (sau được đổi tên là Đảng Nhân dân Cách mạng Lào).
Nhân kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam (22/12/1944 - 22/12/2024), Nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông kịp thời ban hành hai cuốn sách mới 'Những người con Cao Bằng với cách mạng Lào', 'Chiến dịch Thập Vạn Đại Sơn' do Liên hiệp các tổ chức hữu nghị tỉnh sưu tầm, biên soạn trên cơ sở đề tài nghiên cứu và các cuộc hội thảo khoa học được triển khai năm 2022 - 2023.
Tỉnh Sơn La là địa bàn chiến lược then chốt, là 'tấm phên giáp' che chắn phía tây và Tây Bắc của Tổ quốc, có 274,065km đường biên giới tiếp giáp với hai tỉnh Houaphan và Louangphabang của nước bạn Lào. Tại vùng đất này năm xưa đã diễn ra nhiều sự kiện lịch sử đặc biệt và chúng ta có thể nhắc đến đó là cuộc kháng chiến cứu quốc của hai dân tộc Việt Nam-Lào.
Với nhãn quan chính trị nhìn xa, trông rộng, ngày 4/9/1945 Chủ tịch Hồ Chí Minh cử đặc phái viên vào TP Vinh (Nghệ An) mời Hoàng thân Xu-pha-nu-vông ra Hà Nội gặp gỡ. Cuộc tiếp kiến đó có tác động mạnh mẽ, quyết định con đường làm cách mạng của Hoàng thân, mở ra một thời kỳ mới trong lịch sử quan hệ giữa hai nước Việt Nam và Lào.
Hai dân tộc Việt Nam - Lào được hình thành, hun đúc trong truyền thống lịch sử nghìn năm dựng nước và giữ nước. Phát huy truyền thống ông cha, chính quyền và Nhân dân hai tỉnh Thanh Hóa - Hủa Phăn luôn vun đắp, gìn giữ mối quan hệ thủy chung, son sắt để tình đồng chí, anh em mãi mãi xanh tươi, đời đời bền vững.
Khắc sâu lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh: 'Việt - Lào hai nước chúng ta/ Tình sâu hơn nước Hồng Hà, Cửu Long', hai tỉnhThanh Hóa - Hủa Phăn đã không ngừng củng cố và phát triển mối quan hệ hữu nghị, đoàn kết và hợp tác toàn diện trên tất cả các lĩnh vực.
Tôi cứ thế quen với Kiều Duy Khánh mà chả nghĩ ngợi gì. Chúng tôi cùng tuổi Canh Thân (1980), lại cùng sinh ra ở Sơn La. Anh hiền lành, ít nói, lúc uống rượu thì mặt đỏ bừng như mặt trời Châu Yên.
Được hình thành, hun đúc trong truyền thống lịch sử nghìn năm dựng nước và giữ nước của hai dân tộc Việt Nam – Lào, hai tỉnh Sơn La và Hủa Phăn từ lâu đã có mối quan hệ láng giềng thân thiết, gần gũi. Phát huy truyền thống đó, cấp ủy, chính quyền và nhân dân hai tỉnh luôn vun đắp, gìn giữ, phát triển mối quan hệ đặc biệt vững bền hơn núi, hơn sông.
Khu di tích lịch sử cách mạng Việt Nam - Lào, tại bản Lao Khô 1, xã Phiêng Khoài, huyện Yên Châu vừa được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt. Nơi đây, ghi dấu sự kiện hoạt động cách mạng và xây dựng cơ sở cách mạng của Ban xung phong Lào - Bắc và lãnh tụ Cay-xỏn Phôm-vi-hản.
Nằm trong chuỗi các hoạt động Kỷ niệm 60 năm Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Lào; 45 năm ký kết Hiệp ước Hữu nghị, hợp tác Việt Nam - Lào, ngày 28/8, tại Di tích Quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La, Bảo tàng tỉnh tổ chức triển lãm ảnh 'Sắc son tình nghĩa Việt – Lào'.
Có một địa danh mà khi nghe tên, người ta liên tưởng đến một nơi xa lắc: Phiêng Sa. Xa, bởi địa danh ấy nằm sát đường biên giới phía tây, giữa huyện Yên Châu, tỉnh Sơn La, với huyện Xiềng Khọ, tỉnh Hủa Phăn (nước CHDCND Lào). Xa, bởi ngày xưa, đó là nơi dân cư thưa thớt, cả bản Phiêng Sa chỉ có 4 hộ gia đình đồng bào Mông sinh sống. Con đường về bản gập ghềnh, khúc khuỷu xuyên giữa những cánh rừng nguyên sinh bạt ngàn, tìm đường tới đó đâu có dễ.
Mối quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào được hình thành từ trong lịch sử sinh tồn của hai quốc gia - dân tộc. Qua 2 cuộc kháng chiến trường kỳ chống chủ nghĩa thực dân, đế quốc, giành độc lập dân tộc mỗi nước và thực hiện công cuộc đổi mới, tình đoàn kết hữu nghị đặc biệt Việt Nam - Lào luôn trường tồn và phát triển vì sự phồn vinh của hai dân tộc.