Cao Bằng đang từng bước khẳng định tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa dân tộc và tài nguyên thiên nhiên. Từ thực tiễn tại cơ sở, nhiều mô hình khởi nghiệp của thanh niên nông thôn cho thấy hướng đi đúng đắn khi khai thác giá trị bản địa, tạo sinh kế cho người dân và góp phần xây dựng nông thôn bền vững. Tiêu biểu trong đó là Lũng Mười Homestay và Phong Nam Station, đây là hai dự án đã lọt vào vòng Chung kết Cuộc thi Dự án khởi nghiệp thanh niên nông thôn năm 2025.
Bên cạnh cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, điều thu hút du khách đến với Cao Bằng chính là cơ hội trải nghiệm đời sống văn hóa bản địa, đặc biệt tại các làng nghề truyền thống.
Trong dòng chảy phát triển của du lịch hiện đại, khi du khách không chỉ tìm đến những danh thắng nổi tiếng mà còn có nhu cầu trải nghiệm đời sống văn hóa bản địa, du lịch cộng đồng đã và đang trở thành hướng đi phù hợp, bền vững. Ở Cao Bằng, miền đất địa đầu Tổ quốc giàu bản sắc văn hóa các dân tộc, nhiều bản làng từng lặng lẽ bên sườn núi, ven suối nay đã 'thức giấc', trở thành điểm đến hấp dẫn du khách, mang lại sinh kế bền vững, mở ra hướng phát triển hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.
Năm 2025 khép lại với nhiều kết quả tích cực, du lịch Cao Bằng tiếp tục duy trì đà phục hồi và tăng trưởng ổn định, từng bước khẳng định vai trò là ngành kinh tế quan trọng của địa phương. Trong bối cảnh còn không ít khó khăn, thách thức, ngành du lịch tỉnh đã chủ động đổi mới phương thức quản lý, đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng liên kết, qua đó tạo dựng sức sống mới cho điểm đến Non nước Cao Bằng.
Trong nhịp sống hiện đại và hội nhập, văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc Cao Bằng vẫn được gìn giữ nhờ nỗ lực bền bỉ của người dân. Song, phát triển du lịch và công nghệ đặt ra thách thức lớn, khiến việc bảo tồn bản sắc trở thành nhiệm vụ cấp bách, cần sự chung tay của cả chính quyền và cộng đồng.
Tính đến thời điểm này, Việt Nam có tới 4 trong tổng số hơn 200 công viên địa chất toàn cầu của thế giới được UNESCO công nhận.
Kỳ 4: Thúc đẩy ba trụ cột bứt phá du lịch phát triển
Đến xóm Hoài Khao, xã Thành Công luôn bắt gặp hình ảnh những người phụ nữ Dao Tiền say sưa bên khung cửi. Trong kho tàng văn hóa đa dạng của các dân tộc Cao Bằng, trang phục truyền thống của người Dao Tiền không chỉ là y phục mà còn là 'bản trường ca bằng sợi chỉ', lưu giữ nét đặc sắc trong đời sống, tín ngưỡng và tâm hồn của cộng đồng.
Từ những ngày đầu gian khó, chị Bàn Thị Liên - người phụ nữ Dao Tiền ở xóm Hoài Khao (xã Thành Công, tỉnh Cao Bằng) vẫn kiên trì với ý tưởng làm homestay, vừa đem lại nguồn thu nhập ổn định cho gia đình, vừa góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa và lan tỏa hình ảnh cộng đồng Dao Tiền đến với du khách.
Trong dòng chảy phát triển không ngừng của xã hội hiện đại, xây dựng nếp sống văn minh không chỉ là mục tiêu, mà còn là trách nhiệm và niềm tự hào của mỗi người dân. Tại nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh, hành trình xây dựng nếp sống văn minh đang từng bước mang lại những chuyển biến tích cực, nhờ sự đồng lòng của người dân và sự quan tâm sát sao từ chính quyền.
Ẩn mình giữa núi rừng ngát xanh, dãy nhà trình tường lợp mái ngói âm dương của cộng đồng người Dao Tiền tại Nà Rẻo, xóm Tam Hợp, xã Thành Công là điểm nhấn hấp dẫn du khách khi đến tham quan huyện Nguyên Bình (tỉnh Cao Bằng).
Giai đoạn 2021 - 2025, vượt qua những khó khăn, diễn biến phức tạp của dịch bệnh Covid-19 và ảnh hưởng nặng nề của cơn bão số 3 (Yagi), tỉnh tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo các ngành, các cấp triển khai thực hiện nội dung đột phá về phát triển du lịch - dịch vụ bền vững. Nhiều chỉ tiêu hoàn thành và vượt mức kế hoạch, góp phần tạo sự chuyển biến tích cực trong phát triển kinh tế - xã hội, một số tiềm năng, thế mạnh của tỉnh từng bước được phát huy.
Không chỉ phục vụ nhu cầu mặc, trang phục còn như tác phẩm nghệ thuật sống động, kể câu chuyện về lịch sử, văn hóa, tâm hồn con người từng dân tộc, từng vùng đất. Tìm về nữ phục truyền thống của các dân tộc, nhóm dân tộc ở ba miền, đạo diễn Nguyễn Bông Mai đã tỉ mỉ ghi lại vẻ đẹp ấy và quảng bá rộng rãi tới công chúng, đặc biệt là giới trẻ.
Công viên địa chất (CVĐC) là một mô hình phát triển kinh tế - xã hội bền vững, khuyến khích những hoạt động thân thiện với môi trường, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị tổng thể của các loại hình di sản.
Xác định hệ thống kết cấu hạ tầng phát triển đồng bộ, hiện đại sẽ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng suất, sức mạnh nội sinh, tỉnh đưa công tác đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng thành nhiệm vụ thường xuyên, liên tục trong chương trình, kế hoạch công tác hằng năm của địa phương để tập trung lãnh đạo, chỉ đạo; tăng cường kiểm tra, giám sát để bảo đảm các cơ chế, chính sách đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng được triển khai, áp dụng đúng mục đích, phát huy hiệu quả, góp phần phát triển kinh tế - xã hội theo tinh thần nghị quyết đại hội đảng bộ các cấp và Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Du lịch cộng đồng là loại hình du lịch mang lại nhiều lợi ích phát triển kinh tế bền vững nhất cho cư dân bản địa, giúp người dân bảo vệ tài nguyên môi trường sinh thái, bảo tồn và phát triển văn hóa truyền thống. Tuy nhiên, việc phát triển du lịch cộng đồng tại tỉnh chưa phát huy được tiềm năng, còn bộc lộ nhiều hạn chế cần được khắc phục.
Du lịch cộng đồng là loại hình du lịch mang lại nhiều lợi ích phát triển kinh tế bền vững nhất cho cư dân bản địa, giúp người dân bảo vệ tài nguyên môi trường sinh thái, bảo tồn và phát triển văn hóa truyền thống. Tuy nhiên, việc phát triển du lịch cộng đồng tại tỉnh chưa phát huy được tiềm năng, còn bộc lộ nhiều hạn chế cần được khắc phục.
Du lịch cộng đồng là loại hình du lịch mang lại nhiều lợi ích phát triển kinh tế bền vững nhất cho cư dân bản địa, giúp người dân bảo vệ tài nguyên môi trường sinh thái, bảo tồn và phát triển văn hóa truyền thống. Tuy nhiên, việc phát triển du lịch cộng đồng tại tỉnh chưa phát huy được tiềm năng, còn bộc lộ nhiều hạn chế cần được khắc phục.
Người dân Nguyên Bình (Cao Bằng) không chỉ mong chờ mà còn tận tụy vun lại sắc xanh trở lại của bản làng, núi rừng sau ảnh hưởng nặng nề từ hoàn lưu bão số 3. Ký ức bao đêm trắng đối mặt bão lũ, sạt lở, mất mát đau thương như vừa mới hôm qua. Không thể đón mùa vàng mênh mang lúa chín hay mùa hoa biên viễn mộng mơ trong sương sớm, mây chiều…, nhưng tận sâu nỗi ngậm ngùi luôn là sự sẻ chia, là niềm tin và hy vọng về ngày mai nắng ấm ửng dần…
Các hộ kinh doanh du lịch cộng đồng ở Cao Bằng đa phần chưa có kiến thức cơ bản về phục vụ du khách, chỉ đáp ứng chủ yếu về lưu trú, chưa khai thác được chiều sâu.
Những nhịp điệu dân gian như múa San Tộ, múa Chầu, múa Bát… mang đậm dấu ấn bản địa với những động tác, nhịp điệu và trang phục truyền thống ấn tượng của người dân Cao Bằng. Tất cả hòa quyện, tạo nên sự đa dạng trong bản sắc văn hóa của một miền non nước được ví như 'viên ngọc xanh' của vùng Đông Bắc Việt Nam.
Nằm trong quần thể khu du lịch sinh thái Phja Oắc - Phja Đén, xóm Hoài Khao sở hữu cảnh sắc cổ kính, thanh bình với những ngôi nhà gỗ mái ngói cùng nét văn hóa đặc sắc được đồng bào Dao Tiền gìn giữ qua bao thế hệ.
BÀI CUỐI: ĐỂ LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG VƯƠN XA
Chúng tôi đến xóm Hoài Khao, xã Quang Thành, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng vào một chiều mưa. Không vì thời tiết mà cảnh sắc âm u, ngược lại, những thửa ruộng bậc thang dần ngả vàng đan xen những mái nhà lợp ngói âm dương, dưới những cơn mưa dai dẳng lại bóng lên chất sành đanh rắn, khiến khung cảnh thiên nhiên mang đậm vẻ đẹp hoang sơ của vùng đất Việt Bắc.
Chúng tôi đến xóm Hoài Khao, xã Quang Thành, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng vào một chiều mưa. Không vì thời tiết mà cảnh sắc âm u, ngược lại, những thửa ruộng bậc thang dần ngả vàng đan xen những mái nhà lợp ngói âm dương, dưới những cơn mưa dai dẳng lại bóng lên chất sành đanh rắn, khiến khung cảnh thiên nhiên mang đậm vẻ đẹp hoang sơ của vùng đất Việt Bắc.
Là địa điểm quay phim 'Đi Giữa Trời Rực Rỡ', Cao Bằng ngay lập tức trở thành địa điểm du lịch được Gen Z quan tâm nhất thời điểm hiện tại.
Đến Hoài Khao dịp này, du khách được người dân bản địa kể cho nghe những câu chuyện huyền bí về tổ ong Đá, báu vật có tuổi đời hàng trăm năm, được bà con vô cùng trân quý.
Là tỉnh biên giới với nhiều thắng cảnh nổi tiếng, di sản văn hóa phong phú, Cao Bằng có nhiều tiềm năng và lợi thế để phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn. Mặc dù vậy, đến nay, du lịch Cao Bằng vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng, lợi thế sẵn có. Hạ tầng du lịch được đánh giá là một trong những điểm yếu của du lịch địa phương. Chính bởi vậy, hoàn thiện hạ tầng du lịch đang được xem là giải pháp hữu hiệu giúp cho du lịch Cao Bằng cất cánh.
Tập trung phát triển sản phẩm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, du lịch thể thao, mạo hiểm, khám phá, trải nghiệm các di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh là cách huyện Nguyên Bình tạo ra sản phẩm du lịch độc đáo, góp phần tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của huyện.
Trong khuôn khổ chương trình 'Sắc màu văn hóa các dân tộc Việt Nam' tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam, những nghệ nhân người Dao Tiền, tỉnh Cao Bằng đã tham gia tái hiện nghề thủ công truyền thống in sáp ong được nối tiếp qua nhiều thế hệ.
Từ ngày 11 - 14/4, tại Cung Văn hóa hữu nghị Hà Nội, Hiệp hội Du lịch Cao Bằng và 6 tỉnh Việt Bắc mở động tham gia Hội chợ Du lịch quốc tế Việt Nam năm 2024 (VITM Hà Nội 2024), với chủ đề 'Du lịch Việt Nam - Chuyển đổi xanh để phát triển bền vững' do Hiệp hội Du lịch Việt Nam phối hợp với chương trình phát triển Liên Hợp Quốc UNDP và Viện Nghiên cứu phát triển du lịch Việt Nam tổ chức.
Thực hiện 'Chương trình phát triển du lịch tỉnh Cao Bằng năm 2024', Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức tham gia giới thiệu, quảng bá, xúc tiến du lịch tại Ngày hội du lịch Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ 20 năm 2024 với chủ đề '20 năm hành trình sống động' diễn ra từ ngày 4 - 7/4 tại Công viên 23/9, quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh.
Đối với hơn 30 hộ dân của xóm Hoài Khao, thuộc xã Quang Thành, cách thị trấn Nguyên Bình khoảng 20 km, cách trung tâm thành phố Cao Bằng 60km, việc thu hoạch sáp ong được xem như một lễ hội truyền thống thường niên. Sau nhiều lần đến với xóm Hoài Khao, tự mình trải nghiệm hành trình vượt dốc lên hang ong Khoái cùng đồng bào, nghệ sĩ Bằng Cao đã thực hiện bộ ảnh Báu vật truyền đời - sáp ong rừng, phản ánh nghệ thuật dùng sáp ong để in hoa văn trên trang phục của người Dao Tiền.
Cây đào ven rừng khoe cánh hồng rung rinh theo làn điệu Páo dung. Nụ cười tỏa nắng của sơn nữ người Dao Tiền duyên dáng trong bộ trang phục in hoa văn sáp ong trong hương rượu gạo thơm nồng, khiến ngày Tết ở xóm Hoài Khao thêm dư vị và say lòng người.
Xuân về là lúc ghi dấu thời khắc đất trời bắt đầu một vòng quay mới, sắc xuân rực rỡ, vui tươi rộn ràng lan tỏa đến bản làng, thổi làn hơi ấm, rạo rực len lỏi vào từng căn bếp nhỏ, sưởi ấm lòng người. Trong không khí xuân rạo rực và tươi vui ấy, những xóm, bản vùng cao đồng bào dân tộc Mông, Dao như bừng lên sức sống mới.
Mới đây, tại Hà Nội, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam tổ chức sự kiện 'Sáp ong - Sắc chàm' với sự tham gia của các nghệ nhân dân tộc Mông và dân tộc Dao cùng đông đảo công chúng quan tâm.
Theo quan sát của tôi, người Dao tiếp thu cái mới rất nhanh, háo hức và cầu thị, đồng thời cũng là tộc người rất trân quý văn hóa truyền thống của cha ông.
Đôi bàn tay tài hoa của các chị em đồng bào dân tộc Mông và Dao Tiền thổi hồn vào những tấm vải với kỹ thuật vẽ hoa văn bằng sáp ong truyền thống tinh tế.
'Sáp ong – Sắc chàm' không chỉ là câu chuyện văn hóa mà còn là câu chuyện về bỏa tồn và phát huy nghề thủ công truyền thống được lưu truyền qua bao thế hệ, thể hiện sự tài khéo của phụ nữ dân tộc thiểu số cũng như vị trí và đóng góp của người phụ nữ trong cộng đồng.
Đây là sự kiện nằm trong khuôn khổ Dự án thành phần 8 'Thực hiện bình đẳng giới và giải quyết những vấn đề cấp thiết đối với phụ nữ và trẻ em' thuộc Chương trình MTQG 1719, giai đoạn 2021-2025. Sự kiện diễn ra trong hai ngày 10 và 11/11/2023 tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, 36 Lý Thường Kiệt, Hà Nội.