Du lịch bằng tàu hỏa đang dần trở lại mạnh mẽ, đặc biệt với nhóm du khách trẻ yêu thích nhịp điệu chậm và trải nghiệm ngắm cảnh dọc hành trình. Không chỉ là phương tiện di chuyển, tàu hỏa ngày càng được xem như một phần của chuyến đi, nơi hành khách có thể tận hưởng thiên nhiên qua từng khung cửa sổ với chi phí hợp lý, thủ tục đơn giản và cảm giác thư thái.
Nhận lời mời của bạn tâm giao, tôi chạy xe máy hơn 50 cây số về xã Đại Cường, Đại Lộc (cũ). Xe qua cầu An Bình êm ru. Tôi ngồi đằng sau xe, hỏi bạn: 'Chừ đi đâu?'. Bạn quay lại cười phấn khích trong gió: 'Về Ô Gia…'.
Cái bắt tay lịch sử của hai địa phương đã làm sống dậy một hùng quan, đã tạo lập một hình mẫu tiêu biểu về công tác khôi phục bảo tồn di sản. Cứ thế, Hải Vân Quan sẽ lại sống dậy như một thời hào hùng thuở xưa, nơi mà người người đi qua phải nhớ đến.
Nhà phê bình văn học Đặng Tiến đã định nghĩa về con đường theo cách điệu triết lý: 'Con đường, vừa giải phóng, vừa câu thúc con người; vừa phát huy nhân tính, vừa hủy diệt cá tính'. Người xưa thì giản dị hơn: 'Không có dấu chân con người thì mặt đất không có con đường'. Con đường đang nói đến là quốc lộ 1A ngày nay, vốn có cái tên cũ khá thơ mộng là 'Đường cái quan'.
Giải pháp du lịch trải nghiệm đa tương tác tại di tích Hải Vân Quan giúp du khách được hòa mình vào dòng chảy lịch sử, văn hóa, cảm nhận rõ nét từng khoảnh khắc mà nơi đây đã trải qua và ghi dấu.
Hải Vân Quan là một đồn lũy quân sự trấn thủ tại đỉnh đèo Hải Vân với nhiều công trình gồm hệ thống thành lũy, nhà kho, trụ sự, pháo đài thần công, được xếp hạng Di tích Quốc gia năm 2017.
Sau khi được đầu tư 42 tỷ đồng để trùng tu, di tích Hải Vân Quan khoác lên mình diện mạo mới và sẵn sàng mở cửa đón du khách từ ngày 1/8.
Hải Vân Quan xây từ đời Trần và được trùng tu vào thời Nguyễn (năm Minh Mạng thứ 7 - năm 1826). Cửa trông về phủ Thừa Thiên đề ba chữ 'Hải Vân Quan', cửa trông xuống Quảng Nam đề 'Thiên hạ đệ nhất hùng quan'. Dưới thời Nguyễn, Hải Vân Quan là cửa ải quan trọng, là cửa ngõ vào kinh đô Huế từ phía Nam.
Đèo Hải Vân còn có tên là đèo Ải Vân (vì trên đỉnh đèo xưa kia có một cửa ải) hay đèo Mây (vì đỉnh đèo thường có mây che phủ), cao 500 m (so với mực nước biển), dài 20 km, cắt ngang dãy núi Bạch Mã (là một phần của dãy Trường Sơn chạy cắt ra sát biển) ở giữa ranh giới tỉnh Thừa Thiên Huế (ở phía Bắc) và thành phố Đà Nẵng (ở phía Nam), Việt Nam
Khoảng cách giữa hai lần chúng tôi ghé thăm và lưu lại vịnh Lăng Cô, một địa danh nổi tiếng về nhiều mặt, nằm ngay dưới chân đèo Hải Vân, là 45 năm.
Trước khi chinh phục ngọn đèo hiểm trở Hải Vân bằng việc xây dựng đường bộ và đường sắt, người Pháp từng qua đây và để lại những ghi chép tỉ mỉ; qua đó cho thấy sự hiểm nguy cùng nét đẹp hùng vĩ của ngọn đèo này, cũng như những tư liệu quý về lịch sử - văn hóa của 'Thiên hạ đệ nhất hùng quan'…
* Một lần tôi ghé chợ Bà Rén, được nghe người quản lý chợ nói rằng Bà Rén là cách phát âm tiếng Việt của Pellerin - một giám mục người Pháp, khi ông đến vùng đất này. Cách giải thích về địa danh này, theo tôi, là chưa chuẩn xác. (Nguyễn Văn Trung, huyện Hòa Vang, Đà Nẵng)
Vào niên hiệu Thiệu Bình thứ hai, tức năm Ất Mão 1435, khi Nguyễn Trãi được vua Lê Thái Tông giao nhiệm vụ biên soạn cuốn Dư địa chí - cuốn địa chí do người Việt ghi chép sớm nhất ở nước ta hiện còn lưu giữ được - Đà Nẵng đã trải qua hơn một thế kỷ thuộc lãnh thổ Đại Việt, cụ thể là đương trực thuộc huyện Điện Bàn, phủ Triệu Phong, lộ Thuận Hóa. Qua hình dung của Nguyễn Trãi lúc bấy giờ, Đà Nẵng đơn thuần là vùng đất phía nam núi Hải Vân: 'Nay xét Thuận Hóa về mặt đường bộ thì qua Ải Vân đã tới Thăng Hoa' (Nguyễn Trãi, Ức Trai tướng công di tập - Dư địa chí, Sài Gòn, 1966).
Cuối cùng, Đệ nhất hùng quan trên con đường thiên lý Bắc - Nam cũng đã được quan tâm đúng mức để phục hồi, tôn tạo. Sẽ chẳng còn ai nhớ tới một thời di tích này mỏi mòn chờ trông một chính sách.
Mã Pí Lèng, Ô Quy Hồ, Khau Phạ, Pha Đin, Hải Vân... là những cung đèo nổi tiếng bởi sự hiểm trở, hùng vĩ bậc nhất Việt Nam. Những đèo này còn gây sự chú ý bởi ý nghĩa tên gọi.