Rủi ro khi độ xe máy 50 cc lên hơn 150 cc

Trong nội dung Luật Trật tự an toàn giao thông đường bộ 2024 (Luật Giao thông 2024), xe gắn máy được định nghĩa là xe có 2 hoặc 3 bánh chạy bằng động cơ, được thiết kế, sản xuất để hoạt động trên đường bộ, có vận tốc thiết kế không lớn hơn 50 km/h.

Nếu động cơ dẫn động là động cơ nhiệt thì dung tích làm việc hoặc dung tích tương đương không lớn hơn 50 cc. Trường hợp xe dẫn động bằng động cơ điện, công suất motor điện không lớn hơn 4 kW. Khái niệm xe gắn máy trong Luật Giao thông 2024 cũng không bao gồm xe đạp máy.

Độ xe làm mất an toàn

Điều 59 Luật Giao thông 2024 nêu rõ người từ đủ 16 tuổi trở lên được phép điều khiển xe gắn máy. Khoản 4 Điều 56 Luật này cũng nói thêm, người lái xe gắn máy tham gia giao thông đường bộ phải hiểu biết quy tắc giao thông đường bộ, có kỹ năng điều khiển phương tiện, đồng thời đủ điều kiện về độ tuổi, sức khỏe.

Như vậy, học sinh cấp THPT tại Việt Nam là nhóm đủ điều kiện cầm lái xe gắn máy, không yêu cầu giấy phép lái xe để chạy trên đường.

Việc xe gắn máy bị giới hạn dung tích xy-lanh động cơ dưới 50 cc, hay công suất motor điện không quá 4 kW nhằm đảm bảo an toàn cho nhóm người sử dụng này.

Tốc độ chạy không quá 50 km/h của xe gắn máy như quy định là phù hợp cho nhu cầu di chuyển trong đô thị, đồng thời hạn chế mức độ nghiêm trọng trong trường hợp không may xảy ra tai nạn giao thông.

Xe gắn máy trang bị động cơ nhỏ, tốc độ dưới 50 km/h. Ảnh minh họa: Phúc Hậu.

Cũng do không yêu cầu giấy phép lái xe, nhóm người điều khiển xe gắn máy, thường là học sinh, gần như không phải trải qua quá trình đào tạo, bao gồm kiến thức an toàn giao thông và kỹ năng cầm lái.

Nhà trường và các đơn vị liên quan vẫn có những buổi giáo dục về an toàn giao thông và kỹ năng cầm lái, nhưng hầu hết học sinh ít có cơ hội thực sự trải qua quy trình đào tạo chính quy kiến thức pháp luật về an toàn giao thông và kỹ năng cầm lái.

Do vậy, việc sử dụng phương tiện giao thông như xe gắn máy - vốn có tốc độ tối đa không quá 50 km/h, trang bị động cơ xăng dưới 50 cc hay motor điện không quá 4 kW - là phù hợp với học sinh, tất nhiên ở một mức độ nhất định và chỉ khi xe được giữ nguyên bản như thiết kế của nhà sản xuất.

Từ đây, việc "độ xe" để nâng dung tích xy-lanh cho xe gắn máy 50 cc lên cao hơn tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn, thậm chí có thể dẫn đến tai nạn giao thông.

Như đã đề cập, học sinh THPT phần lớn chưa trải qua quy trình đào tạo lái xe chính quy, do đó chưa có đủ kiến thức giao thông, quy tắc an toàn khi tham gia giao thông, thậm chí thiếu kỹ năng xử lý trong các tình huống khẩn cấp như phanh gấp, tránh chướng ngại vật.

Học sinh vẫn có những khóa hướng dẫn, tập huấn về kiến thức giao thông và kỹ năng lái xe an toàn, dù chưa thật sự chuyên sâu như đào tạo chính quy được cấp bằng lái. Ảnh minh họa: Đan Thanh.

Điều này càng trở nên nguy hiểm hơn khi các xe 50 cc được "độ chế" để nâng dung tích xy-lanh, nâng công suất và tốc độ tối đa. Phương tiện xe gắn máy giờ đây có thể trở nên vượt quá khả năng kiểm soát với nhóm học sinh THPT, những người chưa được đào tạo chính quy về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ.

Ngoài ra, hệ thống khung xe, lốp và phanh của xe gắn máy chỉ được thiết kế để chịu tải và lực quán tính ở tốc độ tối đa 50 km/h.

Thông qua quá trình "độ xe" để nâng dung tích xy-lanh động cơ từ 50 cc lên hơn 150 cc, xe gắn máy giờ đây có thể chạy nhanh hơn, khiến hệ thống phanh nguyên bản không đủ khả năng đáp ứng. Trong các tình huống khẩn cấp, người lái dễ mất kiểm soát với xe và tiềm ẩn nguy cơ xảy ra tai nạn.

Theo Cục CSGT, phương pháp thường được thực hiện để tăng dung tích thực tế của động cơ là đôn dên (thanh truyền) bằng cách thay thế tay dên dài hơn để tăng hành trình, kết hợp xoáy nòng - nghĩa là dùng phương pháp tiện để mở rộng đường kính bên trong và lắp piston lớn hơn.

Độ xe bị phạt tiền triệu

Bên cạnh nguy cơ mất an toàn như đã đề cập phía trên, việc "độ xe" 50 cc lên hơn 150 cc còn dẫn đến khoản phạt vài triệu đồng, theo nội dung Nghị định 168.

Cụ thể, điểm b khoản 8 Điều 31 Nghị định 168 nêu rõ hành vi tự ý thay đổi khung, máy, hình dáng, kích thước, đặc tính của môtô, xe gắn máy sẽ dẫn đến mức xử phạt hành chính 4-6 triệu đồng.

Ngoài ra, xe gắn máy sau khi được "độ" để nâng dung tích xy-lanh sẽ vượt tiêu chuẩn như quy định và trở thành môtô theo nội dung điểm e, điểm g thuộc khoản 1 Điều 34 Luật Giao thông 2024.

Học sinh THPT chỉ được phép điều khiển xe gắn máy nguyên bản, tức trang bị động cơ 50 cc và có tốc độ tối đa không quá 50 km/h. Ảnh minh họa: Khương Nguyễn.

Khi dung tích động cơ xe vượt quá 50 cc, người điều khiển phương tiện cần phải đủ 18 tuổi trở lên và phải có giấy phép lái xe hạng A1 hoặc A tùy vào dung tích xy-lanh động cơ. Việc để học sinh THPT sử dụng loại phương tiện này, dù là sản phẩm của quá trình "độ xe", vẫn được xem là hành vi vi phạm quy định pháp luật.

Khoản 10 Điều 32 Nghị định 168 quy định mức phạt tiền 8-10 triệu đồng với cá nhân là chủ môtô, xe gắn máy và các loại xe tương tự khi giao xe hoặc để cho người không đủ điều kiện theo quy định điều khiển xe tham gia giao thông.