Hình tượng rồng đã trở thành một biểu tượng quan trọng, nối kết giữa truyền thống và hiện đại trong văn hóa người Việt. Từ nguồn gốc truyền thuyết đến sự hiện diện đa dạng trong nghệ thuật và đời sống hàng ngày, rồng không chỉ là một linh vật, mà còn là nguồn cảm hứng vô tận.
Từ xưa đến nay, con rồng được xem là linh vật có vị trí đặc biệt trong văn hóa, tín ngưỡng của dân tộc Việt Nam, là biểu tượng của những phẩm chất cao đẹp, sức vươn lên mạnh mẽ trong suốt hàng nghìn năm văn hiến của dân tộc.
1. Trong mười hai con vật của hệ can chi, rồng là con vật duy nhất không có trong đời thực mà được hình thành bởi trí tưởng tượng của con người. Ngoài tên gọi phổ biến là rồng, còn có cách gọi theo âm Hán Việt là ''long'' và cách gọi theo bảng can chi là Thìn.
Rồng được nhắc đến nhiều nhất trong truyền thuyết và đứng đầu của bộ tứ linh 'Long - Lân - Quy - Phượng'. Linh vật này vừa gần gũi, vừa ảnh hưởng sâu rộng tới đời sống và văn hóa Việt Nam. Rồng cũng là biểu tượng vương quyền của các triều đại phong kiến, vì thế được khắc họa trong nhiều công trình kiến trúc cung đình, đình, đền, chùa, phục trang của các bậc vua, chúa. Tuy nhiên, mỗi một triều đại, rồng lại mang một hình dáng khác nhau đặc trưng của triều đại đó…
Hình tượng rồng ngự trị trong tâm thức người Việt như một linh vật đặc biệt, là biểu tượng cộng gộp tất cả các ước vọng tốt đẹp nhất của cuộc sống nhân sinh.
Một ký hiệu ngôn ngữ (từ/ngữ), khi đi vào đời sống văn hóa, được cộng đồng sử dụng trong giao tiếp hằng ngày, thì nó không chỉ là ký hiệu thông thường dùng để định danh sự vật hay hiện tượng mà đã trở thành những từ - biểu tượng văn hóa, ký mã văn hóa. Trường hợp Rồng trong tiếng Việt và văn hóa Việt cũng không phải là ngoại lệ. Nó đã trở thành một biểu tượng văn hóa. Dẫu rằng, Rồng chỉ là con vật tưởng tượng. Xét từ giác độ tri nhận, sự ý niệm hóa biểu tượng Rồng trong tâm thức văn hóa phản ánh lối nghĩ, lối tư duy của một dân tộc cụ thể.