Sinh ở Ninh Bình, lớn lên ở Bạc Liêu, đang sống ở Kyrgyzstan, coi như cuộc đời Nguyễn Phan Quế Mai cũng xuôi ngược, bôn ba như những nhân vật trong các tiểu thuyết của chị.
Trong tiểu thuyết Đời gió bụi (Nhã Nam và NXB Phụ nữ Việt Nam ấn hành, 2025), Nguyễn Phan Quế Mai đã viết về các nhân vật đặc biệt: những người phụ nữ chìm nổi giữa chiến tranh, các cựu binh mắc rối loạn căng thẳng sau sang chấn và số phận của một con lai điển hình.
Trong lịch sử văn học Việt Nam hiện đại, chiến tranh là một đề tài lớn, nhưng hậu chiến lại là một vùng diễn ngôn chưa thật sự được khai thác đến tận cùng. Nếu đề tài chiến tranh thường đi sâu vào ký ức tập thể, vào những trang sử lớn, những biến cố mang tính quyết định vận mệnh dân tộc, thì đề tài hậu chiến lại đòi hỏi góc nhìn sâu kín hơn, phức tạp hơn, đặt con người cá nhân vào trung tâm của những hệ quả lịch sử.
Sau Hà Nội, nhà văn Nguyễn Phan Quế Mai vừa có buổi giao lưu và trò chuyện với bạn đọc TPHCM nhân dịp ra mắt tiểu thuyết 'Đời gió bụi' (Nhã Nam và NXB Phụ nữ Việt Nam) vào ngày 14-12 tại Nam Thi House (số 152, đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa, phường Sài Gòn, TPHCM).
Trong nhiều năm qua, nhà văn-nhà thơ Nguyễn Phan Quế Mai đã trở thành một trong những tiếng nói nổi bật của văn chương Việt Nam trên văn đàn quốc tế, với những tác phẩm được in bằng nhiều ngôn ngữ.