Lời chào của phố

Tác phẩm Vô biên trưng bày tại sân vườn Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng. Ảnh: Đ.T

Theo định nghĩa của họa sĩ Nguyễn Thế Sơn, nghệ thuật công cộng là một loại hình gắn với sự đầu tư vào các giá trị văn hóa chung, khơi gợi nên cảm thức tự hào về nơi chốn cho cộng đồng trong một thành phố.

Nụ cười trên phố

“Niềm vui, tình yêu thương, niềm tin, sự lạc quan, nhiệt tình một cách tự nguyện, không giới hạn” là những thông điệp mà nghệ sĩ tạo hình người Mỹ - Mark Cooper gửi gắm trong cụm tác phẩm điêu khắc sắp đặt mang tên Unbounded/Vô biên, được hiến tặng cho thành phố Đà Nẵng vào năm 2020.

Chỉ sau một lần tham gia triển lãm tại Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng, Mark Cooper đã trót phải lòng mảnh đất này. Khi rời Đà Nẵng về lại Mỹ, ông vẫn còn lưu luyến mãi những cảm xúc tốt đẹp về thành phố, về sự thân thiện và hiếu khách, đặc biệt là nụ cười ấm áp, hồn hậu của người dân nơi đây.

Ngay sau đó, Mark Cooper đã sáng tác một cụm tác phẩm điêu khắc gốm theo phong cách đương đại, mang hình ảnh những khuôn mặt cười ngây thơ, dí dỏm, và phối hợp cùng nghệ nhân Nguyễn Lợi của làng nghề điêu khắc đá mỹ nghệ Non Nước thực hiện trên chất liệu đá cẩm thạch, trưng bày tại không gian sân vườn của Bảo tàng Mỹ thuật từ cuối tháng 7/2020.

Năm năm qua, Vô biên hiện diện như một điểm nhấn thân thương, quen thuộc của bảo tàng.

Bà Nguyễn Thị Trinh - Phó Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng chia sẻ: “Mọi người đến đây đều cảm nhận được cái ôm, lời chào nồng hậu từ những nụ cười đá ấy. Trẻ em thích chạy nhảy, tựa người, ôm ấp các khối tượng, người lớn dừng chân chụp ảnh, mỉm cười theo. Hiếm có tác phẩm nào lại gần gũi và mang năng lượng tích cực đến vậy. Bản chất của nghệ thuật công cộng là hướng tới tính cộng đồng, khả năng tương tác với ngữ cảnh, với người thưởng thức. Chẳng có gì mang lại niềm vui và cảm hứng hơn việc được nhìn thấy những tác phẩm của cái đẹp, hiện hữu giữa không gian rộng lớn và gần gũi”.

Dấu ấn nghệ thuật công cộng

Kiến trúc sư Phan Thanh Vũ (Đà Nẵng) nhìn nhận, nhu cầu thưởng thức nghệ thuật trong không gian công cộng là một xu thế của đời sống xã hội đương đại, lan tỏa từ văn hóa toàn cầu và làn sóng đô thị hóa trên thế giới. Nghệ thuật công cộng không phải là lớp trang trí bề ngoài, mà là tấm gương phản chiếu tâm thức xã hội, tạo nên chiều sâu và sức hút cho điểm đến.

Tại Đà Nẵng, Vườn tượng APEC (khánh thành năm 2017) từ lâu đã trở thành một điểm đến không thể bỏ lỡ nhờ giá trị nghệ thuật độc đáo và ý nghĩa văn hóa tốt đẹp. 21 tác phẩm điêu khắc đương đại đến từ các nghệ sĩ của 21 nền kinh tế thành viên APEC truyền tải những câu chuyện riêng, tạo nên một gallery ngoài trời độc đáo, mở ra cuộc đối thoại thầm lặng giữa các quốc gia bên dòng sông Hàn lộng gió.

“Các hoạt động sáng tạo chính là động lực thúc đẩy sự tái tạo và phát triển, là “liệu pháp châm cứu đô thị”. Khi các đô thị ngày càng giống nhau bởi những tòa nhà cao tầng “khô cứng”, chính nghệ thuật công cộng là “giá trị mềm” tạo nên bản sắc, làm sống động tâm hồn thành phố”, ông Vũ chia sẻ.

Tuy nhiên, theo KTS. Phan Thanh Vũ, các tác phẩm nghệ thuật công cộng tại Đà Nẵng hiện còn rời rạc, thiếu tính dẫn dắt. Điều Đà Nẵng cần bây giờ là một chiến lược, một tầm nhìn rõ ràng để nhân lên những không gian nghệ thuật công cộng chất lượng, đa dạng và giàu tương tác hơn nữa, không chỉ cho du khách, mà quan trọng hơn là cho chính người dân thành phố.

KTS Phan Thanh Vũ đề xuất quy hoạch “Trục văn hóa - nghệ thuật” lấy Bảo tàng Đà Nẵng (42 Bạch Đằng) làm hạt nhân. Kết nối với Bảo tàng Chăm, Bảo tàng Mỹ thuật và Vườn tượng APEC thành một bảo tàng mở dọc bờ sông Hàn.

“Đừng để du khách đi xem từng điểm lẻ tẻ, hãy dùng nghệ thuật sắp đặt vỉa hè, hệ thống chỉ dẫn mang tính thẩm mỹ để dẫn dắt họ đi bộ trải nghiệm suốt trục đường này”, ông Vũ nói.

Đồng thời cần mở rộng các không gian văn hóa sáng tạo, đặc biệt dành cho giới trẻ để kích thích và lan tỏa tinh thần sáng tạo, nguồn năng lượng tươi mới; quan tâm đến vấn đề đồng bộ chất lượng của các dự án nghệ thuật công cộng với môi trường xung quanh, quy hoạch cảnh quan tổng thể, ý thức văn hóa của cộng đồng. Khi một bức tượng đặt đúng góc đường, một sắp đặt ánh sáng biết kể chuyện sẽ buộc người ta phải sống chậm lại, quan sát và rung động.