Hoạt động buôn bán thuốc lá nhập lậu tại Việt Nam đang diễn biến ngày càng tinh vi, phức tạp với nhiều thủ đoạn mới, gây khó khăn cho công tác kiểm soát. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, một nguyên nhân quan trọng khiến tình trạng này chưa được ngăn chặn triệt để là mức xử phạt hiện hành chưa đủ sức răn đe.
Trao đổi với phóng viên bên lề Tọa đàm 'Phòng chống thuốc lá lậu - Thực trạng và hành lang pháp lý trong tình hình mới', bà Lê Thị Duyên Hải - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội tư vấn Thuế Việt Nam cho rằng, cần sớm hoàn thiện khung chính sách pháp luật theo hướng tăng mạnh chế tài xử phạt để chống buôn lậu thuốc lá, chống thất thu ngân sách.
Việc áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt theo phương pháp hỗn hợp đối với thuốc lá từ năm 2027 được kỳ vọng góp phần định hướng tiêu dùng, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và tăng thu ngân sách. Tuy nhiên, cùng với đó là nguy cơ gia tăng thuốc lá lậu đặt ra yêu cầu chính sách phải triển khai đồng bộ và quyết liệt các biện pháp kiểm soát.
Để ngăn chặn thuốc lá nhập lậu, cần gắn trách nhiệm của chính quyền cấp xã, phường, đặc khu với công tác chống buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán trái phép thuốc lá và tàng trữ, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trên địa bàn quản lý.
Mỗi năm gây thất thu từ 5.000 đến 6.000 tỷ đồng, thuốc lá lậu không chỉ là vấn đề ở biên giới mà đã 'ăn sâu' vào hệ thống phân phối nội địa. Sau hơn 10 năm triển khai Chỉ thị 30/CT-TTg, dù nhiều khâu được kiểm soát hiệu quả, nhưng khâu bán lẻ vẫn là 'nút thắt' khó gỡ, đòi hỏi phải siết chặt bằng chế tài đủ mạnh và tăng cường thực thi.
Cuộc chiến chống thuốc lá lậu không chỉ dừng lại ở các biện pháp kiểm soát biên giới truyền thống, mà đòi hỏi những 'cú hích' đột phá về mặt chính sách, như nâng mức xử phạt hành chính lên ngưỡng đủ sức răn đe; siết chặt lỗ hổng pháp lý; xây dựng lộ trình thuế tiêu thụ đặc biệt hài hòa để triệt tiêu động lực buôn lậu…
Thuốc lá lậu tiếp tục len lỏi thị trường nội địa, tập trung ở khâu bán lẻ,chuyên gia cho rằng mức phạt còn thấp, cần sớm nâng chế tài để giảm thất thu ngân sách.
Ngày 22/4, tại Hà Nội, Báo Công an nhân dân đã tổ chức cuộc Tọa đàm 'Phòng, chống thuốc lá lậu - Thực trạng và hành lang pháp lý trong tình hình mới' nhằm cung cấp thông tin bao quát về thị trường thuốc lá lậu từ các cơ quan chức năng, chuyên gia, doanh nghiệp.
Mức xử phạt 1-3 triệu đồng hiện nay bị cho là quá thấp, chưa đủ răn đe. Nhiều ý kiến đề xuất tăng tối thiểu gấp 10 lần để chặn lợi nhuận từ thuốc lá lậu.
Sáng 22/4, tại Hà Nội, Báo Công an nhân dân tổ chức Tọa đàm 'Phòng chống thuốc lá lậu - Thực trạng và hành lang pháp lý trong tình hình mới', với sự tham dự của đại diện các bộ, ngành, lực lượng chức năng, chuyên gia, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp. Đại tá Nguyễn Thanh Bình, Phó Cục trưởng Cục Truyền thông Công an nhân dân, Tổng Biên tập Báo Công an nhân dân chủ trì tọa đàm.
Hành vi bán thuốc lá lậu tại khâu bán lẻ không chủ yếu xuất phát từ thiếu hiểu biết. Ngược lại, ở nhiều địa bàn, người bán biết khá rõ rủi ro pháp lý, biết có kiểm tra, xử phạt, thậm chí biết về nguy cơ hàng giả, hàng kém chất lượng nhưng vẫn tiếp tục kinh doanh vì lợi ích kinh tế.
Khảo sát cho thấy tới 99,8% điểm bán vẫn kinh doanh thuốc lá lậu, bất chấp quy định pháp luật, khi mức xử phạt hiện nay bị coi như 'chi phí vận hành' quá rẻ.
Ngày 22-4, tại Hà Nội, Báo Công an Nhân dân tổ chức tọa đàm 'Phòng chống thuốc lá lậu - Thực trạng và hành lang pháp lý trong tình hình mới'.
So với nhiều nước trong khu vực, mức xử phạt hành chính với thuốc lá lậu của Việt Nam hiện nay còn thấp, chưa tương xứng với mức độ vi phạm và chưa đủ sức răn đe.
Buôn lậu thuốc lá tiếp tục diễn biến phức tạp, len lỏi sâu vào thị trường nội địa và bám rễ tại khâu bán lẻ - mắt xích quyết định đầu ra của hàng lậu. Thực tiễn cho thấy, dù nhận thức pháp luật không thấp, nhiều hộ kinh doanh vẫn vi phạm do lợi ích kinh tế cao hơn rủi ro bị xử phạt.
Hoạt động buôn bán thuốc lá lậu khiến ngân sách nhà nước thất thu khoảng 5.000-6.000 tỉ đồng/năm, trong khi mức xử phạt với hành vi này quá thấp nên chưa đủ sức răn đe.