Băng đang tan nhanh hơn và Bắc Cực cũng 'hiện ra' rõ hơn trong vị thế một trung tâm mới của cạnh tranh địa chính trị, nơi các cường quốc vừa ra sức tìm kiếm lợi ích kinh tế - an ninh cho riêng mình, vừa buộc phải hợp tác để bảo vệ một trong những 'điểm tựa khí hậu' mong manh nhất của Trái đất.
Việc Canada và Pháp mở lãnh sự quán tại Nuuk, thủ phủ của Greenland hôm 6/2, từ góc nhìn hình thức, chỉ là một câu chuyện ngoại giao thường nhật. Nhưng từ góc nhìn quyền lực, đó là hành động 'chốt vị trí' trong một không gian đang đổi nhịp: Bắc Cực không còn là phần 'rìa' của địa chính trị, mà dần trở thành phần 'lõi' của an ninh Bắc Đại Tây Dương, của cạnh tranh năng lực giám sát - cảnh báo sớm, và của đường dây lợi ích tài nguyên - hạ tầng - vận tải.
Viễn cảnh thành viên quyền lực nhất của NATO tìm cách kiểm soát lãnh thổ (Greenland) của một đồng minh (Đan Mạch) đã đẩy quan hệ Mỹ - châu Âu vào trạng thái căng thẳng hiếm thấy.
EU công bố kế hoạch tăng cường quốc phòng tại Bắc Cực, nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược trước các tham vọng của Nga và Mỹ.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu làm nhiệt độ Trái đất gia tăng, băng ở biển Bắc Cực liên tục tan chảy, điều kiện thông hành trên các tuyến hàng hải ngày càng thuận lợi. Cùng với đó, giá trị kinh tế và chiến lược của khu vực này tăng nhanh, khiến Bắc Cực từ một vùng băng nguyên yên tĩnh trở thành không gian cạnh tranh mới giữa các nước lớn.
Greenland đang nổi lên như bàn đạp then chốt giúp Mỹ và NATO kiểm soát Bắc Cực, siết chặt hành lang GIUK, làm suy giảm khả năng bảo vệ các tuyến dầu khí và hải quân chiến lược của Nga.
Từ vị trí bên lề, Greenland-vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch-bất ngờ trở thành tâm điểm của các vấn đề quốc tế sau khi Tổng thống Donald Trump liên tục đe dọa sáp nhập hòn đảo này vào Mỹ, khiến mối quan hệ giữa Washington với các đồng minh châu Âu căng thẳng. Một hòn đảo xa xôi, dân cư thưa thớt ở Bắc Cực có gì đặc biệt mà lại tạo nên sức nóng như vậy?
Từ tham vọng của Mỹ với Greenland đến sự hiện diện áp đảo của Nga và bước tiến thận trọng của Trung Quốc, Bắc Cực đang bị cuốn vào cuộc cạnh tranh quyền lực khốc liệt.
Yêu sách của Tổng thống Donald Trump về Greenland khiến dư luận thế giới bối rối, nhưng trên thực tế, cuộc đua giành Bắc Cực đã diễn ra suốt nhiều thập kỷ. Và trong một thời gian dài, Nga là bên chiếm ưu thế.
Bắc Cực từ một khu vực hợp tác đa phương nay trở thành tâm điểm của sự đối đầu chiến lược và những rủi ro sinh thái chực chờ. Cuộc đua giành quyền kiểm soát nơi đây đang nóng lên hơn bao giờ hết khi băng tan.
Nằm giữa Bắc Cực, Greenland không chỉ là hòn đảo lớn nhất thế giới mà còn giữ vị trí địa lý chiến lược về an ninh, tài nguyên và tuyến hàng hải, thu hút sự quan tâm của nhiều quốc gia lớn.
Sự quan tâm ngày càng tăng của Tổng thống Mỹ Donald Trump đối với Greenland không chỉ làm dấy lên tranh luận địa chính trị, mà còn phơi bày một bài toán kinh tế - chiến lược sâu xa hơn: khoáng sản quan trọng, an ninh chuỗi cung ứng và vị thế của Mỹ trong trật tự kinh tế toàn cầu đang dịch chuyển.
Từng là một vùng hoang vu băng giá, gần như không thể tiếp cận, Bắc Cực đang ấm lên và trở thành sân khấu cho một 'ván cờ lớn' mới.