Giải pháp tháo gỡ vướng mắc về đất đai

Từ ngày 1-1-2026, thửa đất bị vây bọc bởi các thửa đất xung quanh được quyền tách thửa khi hàng xóm cho đi nhờ qua đất. Ảnh minh họa: Đoàn Phú

Cụ thể, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 254/2025/QH15, ngày 11-12- 2025 quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai và mới đây nhất là Nghị quyết số 29/2026/QH16, ngày 24-4-2026 về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài (gọi tắt là Nghị quyết số 29).

Sẽ được tách thửa khi hàng xóm cho đi nhờ qua đất

Tách thửa đất là thủ tục phân chia quyền sử dụng đất (QSDĐ) và quyền sở hữu các tài sản gắn liền với đất thành nhiều thửa khác nhau. Tùy vào mục đích của người sử dụng đất mà tiến hành việc tách thửa cho phù hợp. Chẳng hạn, tách thửa đất để phân chia di sản thừa kế là QSDĐ; tách thửa khi có quyết định phân chia từ tòa án; chuyển nhượng QSDĐ đối với một phần của thửa đất…

Theo Điều 220 Luật Đất đai năm 2024, việc tách thửa đất phải tuân thủ rất nhiều điều kiện, trong đó phải bảo đảm điều kiện về lối đi; được kết nối với đường giao thông công cộng hiện có; bảo đảm cấp nước, thoát nước và nhu cầu cần thiết khác một cách hợp lý.

Do thửa đất bị vây bọc bởi các thửa đất khác dẫn tới chưa có lối đi nên người sử dụng đất gặp khó khăn trong quá trình tách thửa. Để tháo gỡ vấn đề này, tại Điều 254 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định: Chủ sở hữu có bất động sản (BĐS) bị vây bọc bởi các BĐS của các chủ sở hữu khác mà không có hoặc không đủ lối đi ra đường công cộng, có quyền yêu cầu chủ sở hữu BĐS vây bọc dành cho mình một lối đi hợp lý trên phần đất của họ. Chủ sở hữu BĐS hưởng quyền về lối đi qua phải đền bù cho chủ sở hữu BĐS chịu hưởng quyền, trừ trường hợp có thỏa thuận khác… Tuy vậy, thực tế vấn đề này vẫn gặp khó khăn khi các bên không thỏa thuận được giá đất chuyển nhượng để mở lối đi, dẫn đến kéo dài việc tách thửa.

Để tháo gỡ vấn đề này, tại khoản 3, Điều 11 Nghị quyết số 254/2025/QH15 quy định: Việc tách thửa đất quy định tại điểm d, khoản 1, Điều 220 của Luật Đất đai năm 2024 phải bảo đảm có lối đi kết nối với đường giao thông công cộng hoặc được người sử dụng đất liền kề đồng ý cho đi qua để kết nối với đường giao thông công cộng.

Ông Ngô Văn Khánh (ở xã Lộc Quang) cho biết: Quy định nêu trên giúp ông thuận lợi hơn trong việc tách thửa khi đất của ông bị vây bọc bởi 2 thửa đất của hàng xóm. Đến nay, ông đã được một trong 2 hộ hàng xóm đồng ý cho đi qua đất của họ để kết nối với đường giao thông công cộng. Như vậy, kể từ ngày 1-1-2026, ông Khánh được cơ quan có thẩm quyền cho phép tách thửa đất khi ông đã được hàng xóm cho đi nhờ qua đất.

Không xử lý hình sự nhiều vi phạm về đất đai

Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017 và năm 2025) chế tài hình sự nhiều tội danh như: tội vi phạm các quy định về sử dụng đất đai (Điều 228); tội vi phạm các quy định về quản lý đất đai (Điều 229); tội vi phạm quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất (Điều 230).

Luật sư Lê Đình Hưng, Đoàn Luật sư thành phố Đồng Nai cho biết: Nghị quyết số 29 không chỉ tháo gỡ các “điểm nghẽn” trong chính sách pháp luật về đất đai, các khó khăn, vướng mắc trong việc khơi thông nguồn lực, chính sách về đất đai, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân, doanh nghiệp mà còn có những quy định đáng chú ý như: không truy cứu, tạm hoãn và miễn trách nhiệm hình sự đối với các vi phạm không có yếu tố tham nhũng, xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực. Điều này được dư luận, nhất là giới doanh nghiệp đặc biệt quan tâm, mong đợi trong thời gian qua.

Chẳng hạn, tại Điều 5 Nghị quyết số 29 có quy định: Cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng không truy cứu trách nhiệm hình sự trong trường hợp không gây thất thoát, lãng phí tài sản Nhà nước khi tổ chức, cá nhân vi phạm mà đáp ứng đủ các điều kiện gồm: không tham nhũng; vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội, vì mục đích bảo đảm quốc phòng - an ninh; dự án, công trình đã hoàn thành, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước; không có khiếu nại, tố cáo hoặc có khiếu nại, tố cáo nhưng đã giải quyết dứt điểm các khiếu nại, tố cáo liên quan theo quy định (khoản 1). Có gây thất thoát, lãng phí tài sản Nhà nước thì phải bảo đảm các điều kiện quy định tại khoản 1, Điều 5 và đã khắc phục toàn bộ hậu quả (khoản 2).

Đồng thời Nghị quyết số 29 còn quy định: Cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng xem xét tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để tổ chức, cá nhân khắc phục hậu quả nếu bảo đảm đủ các điều kiện sau: có hành vi vi phạm nhưng vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội, vì mục đích bảo đảm quốc phòng - an ninh; có gây thất thoát, lãng phí tài sản Nhà nước nhưng không tham nhũng; các dự án, công trình đang thực hiện, chưa hoàn thành, chưa khắc phục được hậu quả do nguyên nhân khách quan nhưng vẫn có khả năng, phương án, điều kiện để khắc phục, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước, có cam kết của tổ chức, cá nhân liên quan khắc phục hậu quả và tích cực khắc phục theo tiến độ, phương án đã cam kết (Điều 6).