Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên, tên khai sinh là Nguyễn Hữu Vũ, bí danh Nguyễn Văn Đồng, sinh ngày 1/3/1923 tại xã Quảng Trung, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình. Hơn 70 năm hoạt động cách mạng, Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên đã trải qua nhiều cương vị, trên nhiều lĩnh vực hoạt động khác nhau như Tư lệnh Bộ đội Trường Sơn, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Xây dựng; Phó Thủ tướng Chính phủ. Dù ở cương vị, trọng trách, điều kiện hoàn cảnh nào, đồng chí cũng luôn giữ vững phẩm chất của người chiến sĩ cách mạng, hết lòng phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân.
Ấn tượng về vị Tư lệnh vận dụng tài tình nghệ thuật quân sự 'Đánh địch mà đi, mở đường mà vận chuyển', đảo ngược thế trận ngày ấy mãi không phai mờ trong ký ức của những người lính Trường Sơn.
Nhắc đến Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên, nhiều người nghĩ ngay đến một vị Tư lệnh Binh đoàn Trường Sơn huyền thoại.
Hơn 80 năm tuổi Đảng, Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên đã giành trọn cuộc đời mình cho sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc và của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Giữ cương vị Tư lệnh Đoàn 559-Bộ tư lệnh Trường Sơn gần 10 năm (1967-1976) là thời kỳ ác liệt nhất và mang tính quyết định nhất của chiến trường Trường Sơn, với phẩm chất của một nhà chính trị, quân sự quyết đoán, mưu lược, đồng chí Đồng Sỹ Nguyên cũng là 'kiến trúc sư' của việc tổ chức hệ thống binh trạm trên đường Trường Sơn.
Nhớ lại những ngày được làm việc trực tiếp với Tư lệnh Đồng Sỹ Nguyên trên tuyến đường Trường Sơn, Thiếu tướng Hoàng Anh Tuấn, nguyên Phó Chủ nhiệm về chính trị, Tổng cục Kỹ thuật (Bộ Quốc phòng), nay là Phó Chủ tịch Thường trực Hội Truyền thống Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh, vẫn không quên những kỷ niệm về phong cách chỉ huy, tinh thần quyết chiến, quyết thắng của vị tướng huyền thoại.
Năm tháng sẽ qua đi, nhưng huyền thoại về tuyến chi viện hậu cần chiến lược - đường Trường Sơn - mãi trường tồn trong lịch sử chống ngoại xâm oanh liệt của dân tộc ta. Nhắc đến đường Trường Sơn một thời bom đạn, chắc hẳn nhiều người đều nghĩ đến Tư lệnh Đồng Sỹ Nguyên, một vị tướng tài ba, một nhà lãnh đạo đức độ và tài năng, người học trò ưu tú của Bác Hồ.
Khi nói về Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên, những người lính Trường Sơn năm xưa vẫn vẹn nguyên tình cảm với người thủ trưởng can trường trước lửa đạn, ân tình với cấp dưới. Nơi nào ông đặt căn cứ chỉ huy Đoàn 559 cũng nhận được sự tin yêu của nhân dân.
LTS: Van Geirt-nhà báo nổi tiếng gốc Bỉ, từng là phóng viên kỳ cựu của hãng tin AFP (Pháp)-đã viết: 'Sự đau khổ của người Mỹ bắt nguồn chủ yếu từ con đường bất khả xâm phạm này'.
'Trong suốt 10 năm (1967-1976) ở cương vị chỉ huy tối cao của Đoàn 559, Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên đã để lại thành tích xuất sắc trong việc xây dựng thế trận chi viện chiến trường bằng hệ thống đường Trường Sơn nối liền chiến trường 3 nước Đông Dương. Sau nhiều năm nghiên cứu về ông, tôi có thể khẳng định, ông là vị tướng của những kỳ tích' - Tiến sĩ Sử học Nguyễn Khắc Thái tâm sự.
Ngay trong lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước bước bào giai đoạn ác liệt nhất, Tư lệnh Đồng Sỹ Nguyên đã chỉ thị quy tập hài cốt liệt sĩ ở Trường Sơn.
Trong suốt quá trình hoạt động cách mạng, Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên được giao nhiều cương vị quan trọng.
Là vị tướng tài ba đã gắn liền với đường Trường Sơn, đường Hồ Chí Minh huyền thoại và những chiến công hiển hách, tâm nguyện ấp ủ lâu nhất của Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên vẫn là biến đường Trường Sơn trong kháng chiến thành con đường chiến lược xứng tầm trong thời bình.
Tối 22-2, tại bờ Bắc bến phà Xuân Sơn, thị trấn Phong Nha (Bố Trạch, Quảng Bình) diễn ra chương trình sân khấu thực cảnh 'Trở về bến phà xưa' nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên (1-3-1923 - 1-3-2023).