Bản sắc của sức mạnh dân tộc

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn như vậy, trong Di chúc. Hơn 80 năm dân chủ cộng hòa, Quốc hội, Chính phủ và quốc dân nhất trí "dựa vào sức đoàn kết mà làm việc, và như thế thì dù có khó khăn đến đâu, kháng chiến sẽ thắng lợi và kiến quốc sẽ thành công".

ĐOÀN KẾT LÀM NÊN SỨC MẠNH, ĐI ĐẾN THẮNG LỢI

Tháng 7-1921, lần đầu tiên giữa trung tâm châu Âu và nước Pháp xuất hiện một tổ chức Hội Liên hiệp Thuộc địa. Người thợ sửa ảnh Nguyễn Ái Quốc lúc đó đại diện thuộc địa Đông Dương đã thay mặt Ban Chấp hành nói rõ trong Điều lệ Hội qua câu phương ngôn "Đoàn kết làm ra sức mạnh" và kêu gọi "Nếu đồng bào muốn giúp đỡ lẫn nhau, nếu đồng bào muốn bênh vực cho quyền lợi của bản thân mình, cũng như quyền lợi của tất cả đồng bào ở các xứ thuộc địa, hãy gia nhập Hội Liên hiệp Thuộc địa". Báo Le Paria, diễn đàn của các dân tộc đoàn kết, số ra đầu tiên (tháng 4-1922) kêu gọi thống thiết: "đoàn kết lại, đấu tranh cho tiến bộ về vật chất và tinh thần… giải phóng những người bị áp bức khỏi các lực lượng thống trị, thực hiện tình yêu thương và bác ái". Tròn 5 năm sau, trong Lời mở đầu tác phẩm "Đường kách mệnh" (1927) trang bị lý luận cách mạng, truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin và vạch rõ con đường giải phóng dân tộc Việt Nam, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc thúc giục: "Đồng bào xem rồi thì nghĩ lại, nghĩ rồi thì tỉnh dậy, tỉnh rồi thì đứng lên đoàn kết nhau mà làm cách mệnh".

Ngay khi về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam, từ căn cứ địa cách mạng đầu tiên ở Cao Bằng, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc gửi tâm thư "Kính cáo đồng bào" (tháng 6-1941) nêu lên: "Việc cứu quốc là việc chung. Ai là người Việt Nam đều phải kề vai gánh vác một phần trách nhiệm". Người chỉ rõ: "người có tiền góp tiền, người có của góp của, người có sức góp sức, người có tài năng góp tài năng". Theo đề xuất của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, ngày 19-5-1941, Mặt trận Việt Nam Độc lập Đồng minh (Việt Minh) được ra đời nhằm "liên hiệp hết thảy các giới đồng bào yêu nước không phân biệt giàu nghèo, già trẻ, gái trai, không phân biệt tôn giáo và xu hướng chính trị, đặng cùng nhau mưu cuộc dân tộc giải phóng và sinh tồn". Người dân 3 xứ thuộc địa Việt Nam lần đầu tiên nói với nhau "Dân ta phải biết sử ta/ Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam" và thấm thía bài học do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc rút ra: "Lúc nào dân ta đoàn kết muôn người như một thì nước ta độc lập, tự do. Trái lại lúc nào dân ta không đoàn kết thì bị nước ngoài xâm lấn".

Từ đó, "Dân ta xin nhớ chữ đồng: Đồng tình, đồng sức, đồng lòng, đồng minh". Sức mạnh từ cội nguồn đồng tâm hiệp lực sau đó trỗi dậy, mạnh mẽ như bão táp, hưởng ứng lời kêu gọi của Ủy ban Dân tộc Giải phóng Việt Nam: "Giờ quyết định cho vận mệnh dân tộc ta đã đến. Toàn quốc đồng bào hãy đứng dậy đem sức ta mà tự giải phóng cho ta".

Chúng ta nhận ra bản sắc của sức mạnh từ cội nguồn, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh - Người đại diện cho tinh hoa văn hóa dân tộc Việt Nam - đã chủ trương đoàn kết để tiến hành cách mạng giải phóng dân tộc với tính nhân văn, nhân bản sâu sắc. Người lãnh đạo đoàn kết nhân dân tiến hành cuộc vũ trang khởi nghĩa giành chính quyền ít đổ máu, mà vẫn đạt được mục đích giành lại độc lập dân tộc. Rõ ràng "Nếu không có nhân dân thì Chính phủ không đủ lực lượng. Nếu không có Chính phủ thì nhân dân không ai dẫn đường"; vì vậy, để giữ vững thành quả cách mạng, "Chính phủ với nhân dân phải đoàn kết thành một khối".

Người dân hòa mình vào không khí hân hoan, tự hào của những ngày kỷ niệm 80 năm Quốc khánh Nước CHXHCN Việt Nam (2.9.1945 - 2.9.2025). Ảnh: HOÀNG TRIỀU

VÌ ĐỘC LẬP DÂN TỘC, HẠNH PHÚC CỦA NHÂN DÂN

Đất nước rơi vào tình thế "ngàn cân treo sợi tóc", nên lại phải đứng lên "Thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ". Cuộc kháng chiến bảo vệ nền độc lập, tự do của Tổ quốc lại bắt đầu từ Nam Bộ. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: Một khi "Mấy triệu người như một, quyết tâm đánh tan quân cướp nước" thì "không quân đội nào, không khí giới nào có thể đánh ngã được tinh thần hy sinh của toàn thể một dân tộc". Người "khuyên đồng bào đoàn kết chặt chẽ và rộng rãi" và dùng hình ảnh đôi bàn tay gần gũi, thiết thực đối với mỗi con người để ẩn dụ về tình đoàn kết "Năm ngón tay cũng có ngón vắn ngón dài. Nhưng vắn dài đều họp nhau lại nơi bàn tay" để căn dặn đồng bào đang ngày đêm chiến đấu ở Nam Bộ phải đoàn kết với tấm lòng độ lượng của con người với con người: "Trong mấy triệu người cũng có người thế này thế khác, nhưng thế này hay thế khác đều dòng dõi của tổ tiên ta. Vậy nên ta phải khoan hồng đại độ". Người không gọi "kẻ thù", mà gọi "đồng bào lạc lối lầm đường" và dặn "phải lấy tình thân ái mà cảm hóa" họ.

Trong hoàn cảnh mới của đất nước tạm thời bị chia cắt, sức mạnh từ cội nguồn được cố kết và nhân lên theo nhiệm vụ lịch sử mới đoàn kết hai miền Nam - Bắc, đoàn kết dân tộc, đoàn kết quốc tế, đoàn kết 3 dân tộc Việt Nam, Lào, Campuchia chống kẻ thù chung. Người chỉ rõ yêu cầu và nhiệm vụ chiến lược: "Đoàn kết của ta không những rộng rãi mà còn đoàn kết lâu dài", "Đoàn kết là một chính sách dân tộc, không phải là một thủ đoạn chính trị", "Ta đoàn kết để đấu tranh cho thống nhất và độc lập của Tổ quốc; ta còn phải đoàn kết để xây dựng nước nhà". Theo đó, "Ai có tài, có đức, có sức, có lòng phụng sự Tổ quốc và phục vụ nhân dân thì ta đoàn kết với họ". Đoàn kết tập hợp đông đảo các lực lượng giai cấp, xã hội, các thành viên vừa có mục tiêu, nguyện vọng, lợi ích chung vừa tồn tại những mục tiêu, nguyện vọng, lợi ích riêng; phương châm "cầu đồng tồn dị" - lấy cái chung, đề cao cái chung để hạn chế cái riêng, cái khác biệt; chấp nhận sự khác biệt của các giai tầng trong xã hội, nhưng không trái với mục tiêu chung: Độc lập dân tộc, tự do, hạnh phúc của nhân dân. Về phương thức, "cần phải đoàn kết chặt chẽ", đoàn kết như là "một gia đình tương thân tương ái". Trong thực hành đoàn kết, phải "thật thà học tập những ưu điểm và phê bình những khuyết điểm của nhau", "thật thà đoàn kết với nhau, giúp đỡ lẫn nhau để cùng tiến bộ, để cùng phục vụ nhân dân".

NỐI DÀI SỢI DÂY ĐOÀN KẾT, HÒA HỢP

Sau chiến tranh, đất nước có biết bao công việc phải làm đều cần đến sức mạnh cội nguồn về đoàn kết hòa hợp dân tộc; "Đầu tiên là công việc đối với con người".

Chủ tịch Hồ Chí Minh dặn kỹ trong Di chúc: "Đối với những người đã dũng cảm hy sinh một phần xương máu của mình (cán bộ, binh sĩ, dân quân, du kích, thanh niên xung phong...)" thì "Đảng, Chính phủ và đồng bào phải tìm mọi cách làm cho họ có nơi ăn chốn ở yên ổn"; "Đối với các liệt sĩ" thì "xây dựng vườn hoa và bia kỷ niệm ghi sự hy sinh anh dũng của các liệt sĩ, để đời đời giáo dục tinh thần yêu nước"; "Đối với cha mẹ, vợ con (của thương binh và liệt sĩ)" thì chính quyền địa phương "phải giúp đỡ họ có công việc làm ăn thích hợp, quyết không để họ bị đói rét"; "Đối với những nạn nhân của chế độ xã hội cũ" thì "phải dùng vừa giáo dục, vừa phải dùng pháp luật để cải tạo họ, giúp họ trở nên những người lao động lương thiện"…

Bản sắc sức mạnh cội nguồn ấy cũng được lịch sử lưu truyền: Thế kỷ XIII, vua Trần cho đốt hết chứng cứ truy bức bội phản để yên lòng những kẻ lầm lỗi lạc đường chạy lại với nhân dân; thế kỷ XV, Nguyễn Trãi và vua Lê vừa vây thành diệt viện vừa viết thư dụ hàng, buộc giặc Minh phải kéo cờ rút quân, lại cấp cho ngựa, thuyền về nước; thế kỷ XVIII, sau khi giành lại thành Thăng Long, vua Quang Trung viết thư hòa hiếu, nhận lại cầu phong, thiết lập bang giao tạo nền cải cách; thế kỷ XX càng nhiều dấu ấn bản sắc sức mạnh cội nguồn khi buộc phải cầm vũ khí đánh đế quốc toàn cầu, nhưng chủ trương "Đánh cho Mỹ cút, đánh cho ngụy nhào" để "Bắc Nam sum họp", chứ không phải giải quyết thắng - thua trong chiến tranh; kết thúc cuộc kháng chiến trường kỳ, tạo điều kiện cho đối phương tuyên bố đầu hàng không điều kiện rồi phóng thích toàn bộ nội các chính quyền Sài Gòn ngay tại Dinh Tổng thống, đồng thời trả quyền công dân cho hơn 96% binh lính, nhân viên chính quyền, quân đội tay sai vừa ra trình diện...

TP HCM, tháng 4-2026