Óc Eo - Ba Thê trên chặng đường đến Di sản thế giới - Bài cuối: Đường ra thế giới bắt đầu từ hôm nay
Danh hiệu Di sản văn hóa thế giới nếu được công nhận sẽ là niềm tự hào chung của tất cả chúng ta. Tuy nhiên, di sản chỉ bền khi người dân hiểu, gìn giữ và hưởng lợi đúng cách. Đường ra thế giới của Óc Eo - Ba Thê bắt đầu từ cách cộng đồng sống với di sản mỗi ngày.
Óc Eo - Ba Thê đang chạy nước rút với một 'bài thi' đặc biệt: Hồ sơ trình UNESCO phải đủ thuyết phục trên giấy, để rồi chịu kiểm tra bằng chính thực địa. Hạn chót 17 giờ GMT ngày 30/1/2026 đặt áp lực lên từng trang bản đồ, từng phụ lục, từng câu chữ tiếng Anh. Bởi ranh giới, tọa độ và cơ chế quản lý trong hồ sơ sẽ được đối chiếu trực tiếp khi chuyên gia quốc tế bước vào cuộc thẩm định hiện trường trong năm 2026.
UNESCO xem toàn vẹn và xác thực là 2 thước đo quan trọng để đánh giá một di sản. Ở Khu di tích quốc gia đặc biệt Óc Eo - Ba Thê, việc giữ gìn 2 thước đo ấy diễn ra mỗi ngày, giữa mưa nắng vùng châu thổ và những nhu cầu rất thật của đời sống.
UNESCO chỉ ghi danh những nơi có 'Giá trị nổi bật toàn cầu'. Với Óc Eo - Ba Thê, giá trị ấy được chứng minh bằng dấu tích đô thị cổ, hệ thống kênh đào, mạng lưới giao thương và sự giao thoa văn hóa trong nhiều thế kỷ.
Ngày 12/1, Ban Quản lý Di tích văn hóa Óc Eo tỉnh An Giang làm việc với GS. Ichita Shimoda (Đại học Tsukuba, Nhật Bản) - chuyên gia khảo cổ học khu vực sông Mekong, thành viên mạng lưới SEAMEO để tham vấn ý kiến cho hồ sơ đề cử di sản thế giới. Cùng dự có các chuyên gia, nhà khoa học trong nước cùng lãnh đạo các sở, ngành liên quan.
Giữa cánh đồng phía tây An Giang, từ chân núi Ba Thê, những dấu vết của một đô thị - cảng thị cổ vẫn âm thầm hiện diện qua kênh đào, nền gạch và hiện vật, kể câu chuyện giao thương xuyên lục địa cách đây gần hai thiên niên kỷ. Hôm nay, quá khứ khảo cổ ấy đứng trước một thời khắc quyết định khi hồ sơ đề cử công nhận Di sản văn hóa thế giới bước vào đoạn nước rút với hạn nộp chính thức ngày 30/1/2026 và mọi việc từ đo đạc, khoanh vùng, bản đồ pháp lý, kế hoạch quản lý đến sự đồng thuận cộng đồng đều trở thành phép thử năng lực quản trị di sản. Loạt bài 'Óc Eo - Ba Thê trên chặng đường đến Di sản thế giới' theo đó được thực hiện như một hành trình báo chí từ hiện trường đến hậu trường hồ sơ UNESCO, từ giá trị nổi bật toàn cầu đến thách thức bảo tồn trong đời sống đương đại, để thấy rõ một điều: Di sản không tự đi ra thế giới.