6 lưu ý về viêm lưỡi bản đồ ở trẻ em

Viêm lưỡi bản đồ là gì?

Viêm lưỡi bản đồ đặc trưng bởi các mảng mất gai lưỡi hình bản đồ, được tìm thấy ở lưng lưỡi. Tổn thương thường gặp ở giữa hoặc hai bên, có thể cùng tồn tại ở cả hai vị trí, đôi khi lan đến mặt dưới lưỡi nhưng với tần suất thấp hơn. Ở trẻ em, viêm lưỡi bản đồ thường nằm trong top 5 bệnh lý niêm mạc miệng hay gặp.

Các bằng chứng hiện tại cho thấy căn nguyên thường là đa nguyên nhân, vẫn còn còn gây tranh cãi. Tuy nhiên, qua các nghiên cứu đề cập bệnh có liên quan nhiều đến yếu tố gen – miễn dịch, bằng chứng cho thấy tần suất xuất hiện cao hơn ở các thành viên trong cùng gia đình. Bên cạnh đó, viêm lưỡi bản đồ được ghi nhận có mối liên quan với bệnh vảy nến. Ngoài ra, yếu tố stress, biến động nội tiết, và thiếu vi chất (vitamin B6, B12, folate, kẽm) cũng được báo cáo có liên quan đến việc khởi phát hoặc làm nặng triệu chứng.

Chẩn đoán viêm lưỡi bản đồ

Các đặc điểm lâm sàng đặc trưng giúp chẩn đoán viêm lưỡi bản đồ khá dễ dàng. Tổn thương điển hình gồm:

Các mảng đỏ ở lưỡi do mất gai lưỡi, màu đỏ nhẵn bóng;
Bao quanh những tổn thương màu đỏ là đường viền trắng hoặc vàng nhẹ, hơi gồ cao;
Tổn thương có hình dạng ngoằn ngoèo như bản đồ;
Tổn thương có thể di chuyển: các tổn thương xuất hiện sau vài ngày hoặc vài tuần rùi sẽ biến mất, trong khi các mảng mới xuất hiện ở vùng khác của lưỡi.

Mặc dù đa số bệnh nhân không đau, có khoảng 10–20% báo cáo cảm giác râm ran, thậm chí nóng rát, đặc biệt khi dùng thức ăn cay, mặn, chua hoặc đồ uống có cồn. Một số trường hợp kèm theo lưỡi nứt (fissured tongue) hoặc tăng cảm giác tại chỗ. Đáng chú ý là mức độ đau không tương xứng với kích thước tổn thương.

Viêm lưỡi bản đồ lành tính và không nguy hiểm

Viêm lưỡi bản đồ chủ yếu được chẩn đoán dựa vào lâm sàng, dựa vào hình thái tổn thương và đặc tính di chuyển của chúng. Không cần xét nghiệm thường quy, trừ khi gặp phải tổn thương không điển hình, diễn biến phức tạp hoặc có nghi ngờ các bệnh lý khác như lichen phẳng, nấm Candida, viêm lưỡi do thiếu vitamin. Các xét nghiệm có thể bao gồm: định lượng vitamin B12, folate, sắt, ferritin hoặc nhuộm – cấy nấm nếu cần. Sinh thiết hiếm khi cần thực hiện.

Ở người bệnh trẻ em, cảm giác khó chịu thường xuất hiện ngay khi trẻ hoặc phụ huynh phát hiện tổn thương, cho thấy yếu tố tâm lý đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện ra bệnh. Viêm lưỡi bản đồ là một trong những tổn thương niêm mạc miệng khiến phụ huynh lo lắng, dù trên thực tế đây lại là một tình trạng lành tính và không nguy hiểm. Những mảng đỏ bất thường xuất hiện trên mặt lưng lưỡi trẻ, viền trắng ngoằn ngoèo, thay đổi hình dạng và "di chuyển" theo thời gian dễ tạo cảm giác như một bệnh lý tiến triển, khó kiểm soát. Chính sự biến mất rồi tái xuất hiện khó đoán này khiến nhiều gia đình hoang mang, thậm chí nghi ngờ các bệnh toàn thân nghiêm trọng.

Các đặc điểm lâm sàng đặc trưng giúp chẩn đoán viêm lưỡi bản đồ khá dễ dàng.

Điều trị viêm lưỡi bản đồ như thế nào?

Các điều trị có thể thực hiện thường chỉ mang tính chất điều trị triệu chứng, ví dụ như súc miệng với các nước súc miệng chứa thành phần sát khuẩn, hướng dẫn vệ sinh răng miệng, tránh đồ ăn cay nóng, chua, có cồn để giảm khó chịu, bổ sung các vi chất nếu phát hiện thiếu vitamin và khoáng chất, tránh can thiệp không cần thiết.

Trong những trường hợp có tình trạng viêm loét lan rộng sẽ cần được điều trị bằng thuốc ức chế miễn dịch theo chỉ định của bác sĩ. Tiên lượng bệnh thường không nguy hiểm, không gây biến chứng nhưng có thể tái phát theo từng đợt. Đặc biệt chưa ghi nhận bằng chứng cho rằng bệnh có thể chuyển hóa thành ung thư hoặc gây biến dạng lưỡi.

Tình trạng viêm lưỡi bản đồ có thể giảm dần và biến mất khi trẻ trưởng thành, do vậy phụ huynh không nên quá lo lắng mà phối hợp cùng bác sỹ để theo dõi và chăm sóc vệ sinh răng miệng theo hướng dẫn. Việc thăm khám nha khoa định kỳ mỗi năm 2 lần là cần thiết để kịp thời chẩn đoán và điều trị.