Sứ mệnh của nhà báo

Những vấn đề của thời đại với các diễn biến phức tạp và khó dự báo, đặc biệt là sự phát triển của mạng xã hội, cùng với tác động của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và chuyển đổi số trong báo chí - truyền thông… đòi hỏi người làm báo phải giữ vững bản lĩnh chính trị, chắc chắn về nghiệp vụ, nhanh chóng thích ứng và làm chủ tình hình, khẳng định vị thế của báo chí trong công chúng và xã hội. Song, phải thẳng thắn chỉ ra môi trường báo chí vẫn còn những “con sâu làm rầu nồi canh”. Đó là một số người lợi dụng danh nghĩa nhà báo để làm trái đạo lý, lương tâm, vi phạm pháp luật, gây điều tiếng xấu cho những người làm báo chân chính.

Như trường hợp mới đây (ngày 21-5), Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Đồng Hới (tỉnh Quảng Bình) có quyết định khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can và lệnh bắt tạm giam 3 tháng đối với phóng viên của một cơ quan báo chí (có thẻ nhà báo) về tội danh “Cưỡng đoạt tài sản”, quy định tại khoản 1, Điều 170 Bộ luật Hình sự. Không chỉ nhà báo cưỡng đoạt tiền của doanh nghiệp mà không ít người còn giả danh nhà báo, như trường hợp 3 người mang giấy giới thiệu giả phóng viên một tạp chí tới các cơ quan, doanh nghiệp ở Nghệ An xin viết bài ủng hộ kinh phí nhân dịp lễ 30-4 và 1-5 vừa qua.

Đáng lưu ý, tình trạng xuống cấp đạo đức nghề nghiệp của một bộ phận người làm báo. Đó không chỉ là việc một số nhà báo đã vi phạm pháp luật, mà chúng ta còn bắt gặp trên báo chí những thông tin sai sự thật, thiếu kiểm chứng, thiếu nhạy bén chính trị, suy diễn, võ đoán, dễ dãi, xa rời tôn chỉ mục đích, chạy theo thị hiếu tầm thường, giật gân, câu khách. Ngoài ra, tình trạng thiếu trách nhiệm, buông lỏng công tác lãnh đạo, chỉ đạo, chưa quan tâm đúng mức đến việc trang bị nền tảng lý luận chính trị cho đội ngũ phóng viên, biên tập viên... vẫn tồn tại ở một số cơ quan chủ quản báo chí, người đứng đầu cơ quan báo chí. Đây là nguyên nhân dẫn đến việc người làm báo vi phạm pháp luật và các quy định liên quan đến phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp.

Hiện tượng “báo hóa” tạp chí điện tử, trang thông tin điện tử tổng hợp có giảm, song vẫn còn gây bức xúc trong dư luận xã hội. Nhiều cơ quan báo chí có biểu hiện chạy theo mạng xã hội, khai thác thông tin quá đà. Những thông tin tiêu cực, sai lệch, gây hoang mang dư luận xuất hiện với tần suất không ít, ảnh hưởng đến nhìn nhận chung của công chúng về tổng thể đất nước. Trong khi đó, báo chí được kỳ vọng có vai trò dẫn dắt, cổ vũ, tạo động lực, niềm tin hướng tới những giá trị nhân văn cao đẹp, tích cực…

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng chỉ dạy rằng, nhiệm vụ báo chí cách mạng là phải đi tiên phong trong đấu tranh không khoan nhượng với những gì đi ngược lại quy luật của lịch sử, vạch trần tính chất phản động, giả dối, bịp bợm của kẻ thù dân tộc. Người khẳng định: “Đối với những người viết báo chúng ta, cái bút là vũ khí sắc bén, bài báo là tờ hịch cách mạng để động viên quần chúng đoàn kết đấu tranh…”. Tính chiến đấu không chỉ nhằm tiến công vào kẻ thù của cách mạng, mà còn biểu dương những tấm gương tiêu biểu trong chiến đấu và lao động để cổ vũ mọi người hăng hái tham gia cách mạng.

Bên cạnh đó, Người yêu cầu: “Các báo chí và văn nghệ phải điều tra tuyên truyền, khen ngợi những ưu điểm và phê bình những khuyết điểm trong việc phổ biến sáng kiến và kinh nghiệm. Đó là một nhiệm vụ vẻ vang của báo chí và văn nghệ, thiết thực góp phần vào phong trào thi đua ái quốc. Bác từng dạy báo phải viết một cách ngắn gọn, dễ hiểu, viết phục vụ cách mạng, viết cho nhân dân. Đây là những lời dạy giản dị nhưng vô cùng sâu sắc, bởi đó chính là mục đích, động cơ làm báo; là quan điểm về đối tượng phản ánh, tuyên truyền của báo chí và phương pháp làm báo.

Ngày nay, trách nhiệm xã hội của nhà báo chính là phản ánh các vấn đề xã hội, kinh tế, chính trị theo cái cách làm cho xã hội tốt đẹp lên. Việc lựa chọn giữa cái thực tiễn diễn ra và cái nên phản ánh, phản biện, nêu ý kiến kiến nghị chính là thể hiện bản lĩnh của nhà báo và thể hiện tinh thần trách nhiệm xã hội. Vì vậy, để thực hiện tốt nhiệm vụ của mình, mỗi nhà báo phải luôn luôn tự tu dưỡng, rèn luyện phẩm chất chính trị, đạo đức nói chung, đạo đức nghề nghiệp nói riêng; không ngừng tìm tòi, đổi mới cách viết, chủ động tiếp cận các ứng dụng khoa học, công nghệ mới, nhanh chóng thích nghi và không ngừng học hỏi, tiến tới làm chủ công nghệ trong tác nghiệp báo chí.

Bên cạnh đó, tổ chức Hội Nhà báo các cấp, cùng với mỗi hội viên, cần tiếp tục phát huy truyền thống vẻ vang của báo chí cách mạng Việt Nam, nâng cao đạo đức nghề nghiệp báo chí, ngăn chặn suy thoái đạo đức trong những người làm báo. Các nhà báo luôn giữ vững đạo đức làm nghề và lý tưởng làm nghề, thực hiện sứ mệnh phụng sự của mình đối với người đọc; chung sức đồng lòng, ra sức phấn đấu xây dựng nền báo chí cách mạng Việt Nam chuyên nghiệp, hiện đại, giàu tính chiến đấu, nhân văn, vì lợi ích của đất nước và nhân dân. Đồng thời, đòi hỏi người làm báo và cả các cơ quan báo chí phải có trách nhiệm trước mỗi thông tin. Đó cũng là trách nhiệm với xã hội, phải đứng bên con người, giúp con người tin và hướng về những điều tích cực hơn, làm cho xã hội tốt đẹp hơn.