Số hóa di tích

Trong kỷ nguyên số, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ vào quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di tích là hướng đi tất yếu.

Sức sống mới tại các di tích

Toàn tỉnh hiện có 420 di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh trong danh mục kiểm kê. Trong đó có 145 di tích đã xếp hạng các cấp (gồm 2 di tích quốc gia đặc biệt, 32 di tích quốc gia và 111 di tích cấp tỉnh), 275 di tích chưa xếp hạng. Để phát huy tối đa tiềm năng này, công tác số hóa đã được triển khai. Điểm nhấn nổi bật chính là việc hoàn thiện hệ thống tham quan ảo, trong đó có di tích đền Kỳ Cùng, phường Đông Kinh.

Du khách tham quan và trải nghiệm trạm tương tác thông minh tại di tích chùa Tam Thanh

Thay vì hình thức thuyết minh truyền thống, tại di tích đền Kỳ Cùng, hệ thống tham quan ảo đã mang lại làn gió mới cho công tác quảng bá. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, du khách có thể dễ dàng trải nghiệm về lịch sử, kiến trúc và những giá trị văn hóa đặc sắc của di tích.

Trực tiếp trải nghiệm tại đây, anh Trần Hoàng Bách, du khách đến từ Hải Phòng hào hứng: “Khi truy cập vào hệ thống tham quan ảo, tôi không chỉ được cung cấp thông tin về lịch sử, kiến trúc của đền mà còn được tìm hiểu về các giá trị tâm linh, các hoạt động văn hóa, lễ hội nơi đây. Đặc biệt, tôi cũng có thể quan sát các góc độ của di tích một cách toàn diện ngay trên màn hình cá nhân.”

Hiện nay, cùng với đền Kỳ Cùng, 30 di tích khác trên địa bàn tỉnh đã được tái hiện sinh động thông qua công nghệ 360 độ và thực tế ảo. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, du khách có thể dễ dàng khám phá không gian di tích với đầy đủ hình ảnh sắc nét, video toàn cảnh và hệ thống thuyết minh tự động. Việc lưu trữ và trình diễn trên nền tảng số không chỉ giúp bảo tồn nguyên trạng hình ảnh di tích lâu dài mà còn tạo điều kiện cho người dân trên mọi miền Tổ quốc có thể trải nghiệm, tìm hiểu các giá trị lịch sử văn hóa xứ Lạng một cách chân thực ngay cả khi chưa có điều kiện đến tham quan trực tiếp.

Đặc biệt, từ tháng 3/2025, dự án “Yêu lắm Việt Nam” do Báo Nhân Dân phối hợp cùng các đối tác công nghệ đã chính thức triển khai tại Lạng Sơn với 3 trạm tương tác đặt tại phố đi bộ Kỳ Lừa, chùa Tam Thanh và Công viên bờ sông Kỳ Cùng. Đây là dự án có quy mô rộng lớn được triển khai tại các địa danh nổi tiếng tại các tỉnh, thành. Với mục tiêu thúc đẩy du lịch địa phương, dự án mang đến những trải nghiệm khám phá độc đáo thông qua công nghệ kết nối không dây, giúp du khách dễ dàng tương tác với hướng dẫn viên AI, tìm hiểu lịch sử qua mô hình 3D và xây dựng hành trình cá nhân hóa để nhận những phần quà hấp dẫn.

Để hỗ trợ tối đa cho người dùng, trang web chính thức của dự án được thiết kế hiện đại với giao diện song ngữ Việt - Anh, cung cấp nguồn thông tin chính thống và phong phú. Tại mỗi điểm đến, du khách không chỉ thực hiện chụp ảnh để ghi dấu hành trình mà còn có thể đăng tải hình ảnh kèm những lời nhắn gửi ý nghĩa. Tất cả những khoảnh khắc này sẽ được hệ thống tập hợp và ghép lại thành một bản đồ Việt Nam số hóa đầy sống động, tạo nên sự kết nối chặt chẽ giữa du khách và các giá trị di sản trên khắp mọi miền đất nước.

Thúc đẩy phát triển du lịch

Việc số hóa tại các di tích không chỉ là công cụ quảng bá hữu hiệu mà còn hỗ trợ đắc lực cho công tác nghiên cứu và bảo tồn lâu dài cũng như thúc đẩy sự phát triển của ngành du lịch tỉnh. Ông Lưu Bá Mạc, Phó Giám đốc Sở VHTT&DL cho biết: Những năm qua, công tác bảo tồn di sản văn hóa, quản lý lễ hội và tôn tạo di tích trên địa bàn đã được triển khai đồng bộ. Bên cạnh việc ban hành hệ thống quy định quản lý chặt chẽ, sở cũng tích cực ứng dụng công nghệ số để bảo tồn, quảng bá, phát huy các giá trị di sản. Việc triển khai các ứng dụng số, không gian số không chỉ mang lại hiệu quả trong quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, mà còn giúp du khách tiếp cận dễ dàng hơn với các địa điểm di tích, các hiện vật trưng bày ở bảo tàng…

Khách tham quan quét mã QR tìm hiểu thông tin về các hiện vật tại Bảo tàng tỉnh

Tính đến nay, hệ thống phần mềm quản lý di sản văn hóa tỉnh đã số hóa thành công 1.390 hồ sơ di sản với tổng số hơn 137.050 trang tài liệu. Đây là nền tảng quan trọng giúp cơ quan quản lý chuyển từ phương thức quản trị truyền thống sang hiện đại, khoa học. Bảo tàng tỉnh đã đưa 13.000 tài liệu, hiện vật gốc vào hệ thống quản lý bằng phần mềm “Quản lý thông tin hiện vật” trên không gian mạng. Đối với hơn 1.000 tư liệu hiện vật tại nhà trưng bày, Bảo tàng tỉnh đã thực hiện cài đặt mã QR cho gần 300 tài liệu, tư liệu gốc thuận tiện cho việc tìm hiểu văn hóa, lịch sử của Nhân dân và du khách.

Tại các xã, phường, việc số hóa cũng đã giải quyết bài toán khó trong công tác bảo tồn thực địa. Bà Phạm Thị Thuận, Trưởng phòng Văn hóa – Xã hội phường Đông Kinh cho biết: “Trước đây, việc quản lý hiện trạng di tích và hồ sơ đi kèm rất vất vả vì tài liệu giấy dễ hư hỏng, thất lạc. Từ khi có hệ thống quản lý số, chỉ cần vài thao tác là chúng tôi có thể truy xuất hồ sơ, theo dõi biến động của di tích để kịp thời báo cáo cấp trên có phương án bảo tồn kịp thời, đảm bảo tính nguyên trạng của di tích.”

Nhờ những nỗ lực trong số hóa hóa di sản, du lịch Lạng Sơn đã ghi nhận những tín hiệu tích cực ngay từ đầu năm 2026. Trong 3 tháng đầu năm, tổng lượng khách du lịch đến Lạng Sơn ước đạt 2,12 triệu lượt, tăng 10,5% so với cùng kỳ năm 2025. Đáng chú ý, sự bứt phá của phân khúc khách quốc tế với 77.000 lượt (tăng 37,5%) cho thấy công nghệ số đã giúp hình ảnh văn hóa Lạng Sơn vươn xa hơn trên bản đồ du lịch thế giới.

Với sự quyết tâm của các cấp, ngành, công nghệ đang trở thành "luồng sinh khí mới", giúp giá trị văn hóa của mảnh đất biên cương không chỉ được bảo tồn mà còn thu hút du khách bốn phương, đóng góp tích cực vào sự phát triển bền vững của tỉnh.