Nhớ anh Nguyễn Ngọc Hải

Học xong, anh vừa về một cơ quan ở Hà Nội thì được động viên đi bộ đội, vào chiến trường, làm lính. Anh vào Chiến trường B2 khá sớm, công tác ở phòng Tuyên truyền của sư đoàn, cũng đã lăn lộn qua nhiều chiến dịch, sau cùng về Đài Phát thanh Giải phóng làm biên tập viên Ban Văn nghệ.

Tôi với Lê Điệp hay chơi với anh Hải vì ở "nhà sàn" của anh (trong rừng) hay có thứ này, thứ kia có thể lót lòng cho qua cơn đói. Anh Hải thích chơi với chúng tôi vì hai thằng tôi, để có gì ăn, rất chịu nghe chuyện của anh, mà anh thì chỉ có mỗi nhu cầu trút bầu tâm sự. Kệ. Còn nhớ, những món ăn được ở nhà anh Hải thường rất… kinh. Chẳng hạn món cơm rang. Cơm ăn thừa anh Hải tích trữ không biết qua bao nhiêu ngày, còn mỡ để chiên cơm thì "lý lịch" hết sức tù mù, chắc chắn là không được vệ sinh lắm.

Anh Hải có thói quen nằm trên nhà sàn một mình, radio mở rất to, anh cứ nằm, một tay cầm đũa liên tục khuấy đảo chảo cơm rang, mắt lơ mơ chả biết thức hay ngủ, còn cái radio thì nó kêu cho vui thôi chứ anh cũng chẳng biết anh nghe được những gì. Những lúc đó, tôi với Lê Điệp nhẹ nhàng đến với anh, và anh Hải bật dậy như một người lính… choàng tỉnh: "Cơm rang nhé!". Vâng, thì cơm rang. Ba chúng tôi lại hì hụi với nhau, mỗi người một bát cơm rang thương hiệu Ngọc Hải. Lúc đói thì ăn gì chả ngon! Chuyện linh tinh như tép nhảy...

Nhiều lúc ngồi chuyện trò với anh Hải trên "nhà sàn", anh kể chuyện về gia đình nhà mình, nhìn mắt anh thật buồn. Một nỗi buồn anh cố giấu mà không giấu được. Khi đi chiến trường, anh Hải đã lấy vợ, và có một cháu gái tên Nguyễn Ngọc Diễm Hà. 5 năm anh Hải ở chiến trường B2, cháu Hà đã lên năm tuổi. Tôi có viết một bài thơ nhỏ tặng anh và cháu Hà, lấy tên là "Trăng con". Đó là bài thơ nhằm cổ vũ niềm lạc quan hy vọng cho anh Hải về một ngày mai đoàn tụ gia đình, nhưng khi đọc lại, tôi vẫn thấy nó buồn bã thế nào. Hay đó là cảm giác "lạc quan buồn bã" như thi sĩ Trần Vũ Mai đã viết trong một trường ca của anh.

Nhiều năm sau giải phóng, trong một cuộc gặp do Hội Nhà văn tổ chức ở Hà Nội, tôi gặp lại anh Hải. Chúng tôi ôm nhau, mừng quá. Anh Hải vẫn gần như xưa, nhưng bây giờ anh nói nhiều hơn, cố tỏ ra lạc quan hơn. Sao tôi vẫn thấy trong mắt anh một nỗi buồn không thể dập tắt. Lạc quan buồn bã ư, anh Hải? Rồi tôi biết, cháu Hà đã lớn, đã lấy chồng, nhưng gia đình anh, cái gia đình nhỏ bé trong bài thơ nhỏ bé “Trăng con” của tôi, đã tan vỡ.

Trăng con

trăng tròn nhất là gương mặt con
ánh dịu quá làm cha không ngủ được
ngọn bằng lăng tiếng chim khuya trong suốt
Hà ơi!

cây sấu nhà ta chắc trổ bông rồi
hoa vẫn trắng dù năm năm xa cách
con vẫn lớn theo bàn tay mẹ dắt
bàn tay gầy nhẹ như ánh trăng

bàn tay gầy mang sức nặng năm năm
đặt nguyên thế giữa đời cha chìm nổi
rất thầm lặng và không hề thay đổi

đã bao đêm cha nằm nghĩ miên man
con sẽ đậm và lành như quả sấu
sẽ dịu mát như trăng tròn mười sáu
khi lớn lên con không phải đào hầm
không phải giật mình nghe bom rung
tiếng sấu rụng bình yên trong giấc ngủ

cha đã đổi năm năm cho một giấc mơ dài
bàn tay mẹ gầy năm năm vì một niềm tin có thật
khi lớn lên con sẽ hiểu vì sao
giữa lòng mẹ cha con là trăng tròn nhất
1972