Hành trình đầy thách thức

Ảnh minh họa.

Trên thực tế, thế giới đang bước vào một giai đoạn phát triển hoàn toàn mới, nơi mà năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia không còn chỉ được quyết định bởi quy mô vốn đầu tư, tốc độ tăng trưởng GDP hay lợi thế lao động giá rẻ, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng phát triển bền vững, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải và thích ứng với những biến động toàn cầu. Trong bối cảnh ấy, chuyển đổi xanh không còn là một lựa chọn mang tính khuyến khích, mà đã trở thành điều kiện để tồn tại và phát triển.

Trong nhiều thập niên, chúng ta phát triển chủ yếu theo chiều rộng, dựa nhiều vào khai thác tài nguyên và tận dụng lao động giá rẻ. Mô hình này từng giúp đất nước thoát khỏi nghèo nàn, nhưng nay những giới hạn đã bộc lộ rõ. Tài nguyên thiên nhiên không còn vô hạn; không khí tại các đô thị lớn chịu áp lực nặng nề; biến đổi khí hậu diễn biến khốc liệt với thiên tai, sạt lở đất. Đặc biệt, như trên đã nói, thế giới đang thay đổi luật chơi thương mại toàn cầu theo hướng “xanh hóa”. Nếu trước đây, doanh nghiệp cạnh tranh bằng giá thành, thì nay họ phải cạnh tranh bằng mức độ phát thải carbon và tiêu chuẩn môi trường. Nhiều thị trường lớn đang áp dụng cơ chế điều chỉnh biên giới carbon, yêu cầu truy xuất nguồn gốc xanh. Một doanh nghiệp chậm chuyển đổi có thể mất đơn hàng; một quốc gia chậm đổi mới có nguy cơ tụt lại trong cuộc cạnh tranh toàn cầu đang tái định hình rất nhanh.

Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã xác định rõ, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số và kinh tế xanh sẽ là những động lực quan trọng của tăng trưởng. Trong mô hình mới, kinh tế xanh và kinh tế số không tồn tại tách biệt mà là hai trụ cột song hành. Dữ liệu ngày nay trở thành “tài nguyên mới”. Một nhà máy ứng dụng trí tuệ nhân tạo có thể tối ưu tiêu hao năng lượng; một doanh nghiệp logistics sử dụng dữ liệu thời gian thực có thể giảm quãng đường vận chuyển, tiết kiệm nhiên liệu. Chuyển đổi số đang tạo nền tảng kỹ thuật cho chuyển đổi xanh. Nếu kinh tế số giúp tăng trưởng nhanh hơn thì kinh tế xanh giúp tăng trưởng bền vững hơn, tạo ra sức chống chịu mới cho nền kinh tế trước những cú sốc như khủng hoảng năng lượng hay đứt gãy chuỗi cung ứng...

Tuy nhiên, chuyển đổi xanh là hành trình đầy thách thức, đặc biệt là bài toán chi phí và nhân lực. Để thay đổi công nghệ, doanh nghiệp cần nguồn vốn lớn, trong khi phần lớn doanh nghiệp Việt Nam có tiềm lực tài chính hạn chế. Bên cạnh đó, khoảng cách phát triển giữa đô thị với miền núi, biên giới đang đặt ra yêu cầu lớn. Tại nhiều địa bàn biên giới, hạ tầng số còn hạn chế, người dân vẫn phụ thuộc vào sản xuất nhỏ lẻ trong khi lại là nơi chịu tác động trực tiếp của thiên tai, sạt lở. Nếu không có chiến lược xanh phù hợp, khoảng cách vùng miền sẽ ngày càng giãn rộng. Vì vậy, chuyển đổi xanh phải bao trùm tới cả miền núi, biên giới và hải đảo. Chuyển đổi xanh tại các khu vực này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn gắn chặt với nhiệm vụ bảo vệ môi trường sinh thái, giữ rừng, giữ nguồn nước và bảo đảm an ninh biên giới nói riêng, quốc phòng - an ninh nói chung.

Chuyển đổi xanh suy cho cùng là cuộc cách mạng về tư duy, đó là từ bỏ tâm lý “phát triển trước, xử lý môi trường sau” để hướng tới mô hình lấy con người làm trung tâm với mục tiêu xây dựng nền kinh tế hiện đại hơn, bền vững hơn, bảo vệ môi trường sống và củng cố sức mạnh quốc gia trong dài hạn. Để quá trình này hiệu quả, Nhà nước phải giữ vai trò kiến tạo, dẫn dắt bằng hệ thống chính sách đồng bộ về tín dụng xanh, ưu đãi thuế và hỗ trợ công nghệ, đặc biệt là các chính sách đặc thù cho vùng sâu, vùng xa để không ai bị bỏ lại phía sau.

Một nền kinh tế chỉ thực sự mạnh khi không đánh đổi tương lai lấy tăng trưởng ngắn hạn, khi phát triển kinh tế gắn liền với bảo vệ môi trường và tạo dựng sức chống chịu bền vững trước biến động của thời đại.