Gỡ 'nút thắt' nuôi thủy sản hàng hóa

Hiện nay, diện tích nuôi thủy sản của tỉnh 2.827,77ha, tập trung chủ yếu tại một số địa bàn như: Điện Biên Phủ, Mường Phăng, Thanh Yên, Thanh Nưa, Tuần Giáo, Mường Ảng, Tủa Thàng, Nà Tấu… với điều kiện tự nhiên thuận lợi về nguồn nước và địa hình. Bên cạnh diện tích ao hồ truyền thống, Điện Biên có hệ thống hồ thủy điện và thủy lợi, tạo ra diện tích mặt nước lớn phục vụ phát triển nuôi cá lồng. Hiện toàn tỉnh có 389 lồng bè nuôi cá với thể tích 41.585m3 và mô hình nuôi cá hồi bằng bể bồn tại xã Quài Tở với 600m3.

Gia đình ông Lý A Hy, thôn Huổi Lóng, xã Tủa Thàng tận dụng lợi thế mặt nước hồ thủy điện sông Đà nuôi cá lồng.

Từ lợi thế mặt nước và định hướng phát triển nuôi cá lồng trên các hồ thủy điện, nhiều hộ dân đã mạnh dạn chuyển đổi phương thức sản xuất, từng bước hình thành các mô hình hiệu quả, cho thu nhập ổn định.

Gia đình ông Lý A Hy, thôn Huổi Lóng, xã Tủa Thàng tận dụng diện tích lòng hồ Thủy điện sông Đà nuôi cá lồng. Gia đình ông hiện có gần 10 lồng bè, nuôi các loại cá: Lăng, trắm, rô phi… mang lại nguồn thu ổn định, nâng cao đời sống.

Hiện nay, quy mô nuôi còn nhỏ lẻ, phân tán, thiếu liên kết. Phần lớn các hộ nuôi vẫn hoạt động theo hình thức tự phát (hơn 2.500ha nuôi thủy sản do các hộ gia đình nuôi tự phát), chưa hình thành được các vùng nuôi tập trung gắn với doanh nghiệp chế biến và tiêu thụ. Điều này khiến sản phẩm thủy sản khó đạt được tính đồng nhất về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.

Cá rô là một trong những loại cá phù hợp nuôi tại Điện Biên, được người dân nuôi nhiều.

Hạ tầng giao thông đến các vùng nuôi chưa được đầu tư đồng bộ, gây khó khăn trong vận chuyển con giống, thức ăn cũng như tiêu thụ sản phẩm. Cơ sở chế biến sau thu hoạch chưa phát triển, chủ yếu dừng lại ở tiêu thụ tươi sống nên giá trị gia tăng thấp, dễ bị ép giá khi nguồn cung tăng cao theo mùa vụ. Một “nút thắt” khác là nguồn giống và kỹ thuật nuôi chưa đáp ứng yêu cầu sản xuất hàng hóa. Hiện nay, phần lớn con giống thủy sản vẫn phải nhập từ các tỉnh khác, chi phí cao, chất lượng chưa ổn định.

Để tháo gỡ những “nút thắt” này, tỉnh Điện Biên đang triển khai nhiều giải pháp. Trọng tâm là tổ chức lại sản xuất theo hướng liên kết chuỗi giá trị, khuyến khích hình thành các hợp tác xã, tổ hợp tác và thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nuôi, chế biến thủy sản. Đẩy mạnh việc quy hoạch lại vùng nuôi theo hướng tập trung, phù hợp với điều kiện từng khu vực nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng mặt nước.

Hộ dân xã Tuần Giáo nuôi cá rô phi trong ao.

Tỉnh xác định ứng dụng khoa học công nghệ là yếu tố then chốt để nâng cao giá trị gia tăng. Nhiều mô hình nuôi thủy sản tiên tiến đã được triển khai, như ứng dụng công nghệ nuôi cá lăng chấm thương phẩm trong ao, sản xuất thử nghiệm giống cá lăng chấm, hay xây dựng mô hình nuôi cá diêu hồng đạt tiêu chuẩn VietGAP trên sông, hồ. Từ năm 2014 đến nay, tỉnh đã triển khai trên 20 dự án, mô hình khoa học nhằm phục vụ nhu cầu nuôi thương phẩm, tái tạo nguồn lợi và chuyển giao công nghệ sản xuất giống thủy sản. Đây là nền tảng quan trọng để từng bước chủ động nguồn giống chất lượng cao, giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.

Công tác bảo vệ và tái tạo nguồn lợi thủy sản cũng được chú trọng. Việc triển khai kế hoạch “Năm tăng cường thực hiện hiệu quả đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản” giai đoạn 2024 - 2025 đã góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về vai trò của tài nguyên thủy sinh. Sở Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp với các đơn vị liên quan đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến quy định pháp luật, khuyến khích người dân tham gia quản lý và bảo vệ nguồn lợi tại chỗ.

Trong giai đoạn 2017 – 2025, các cấp, ngành tỉnh đã tổ chức 12 đợt thả gần 800.000 con cá giống các loại vào các thủy vực tự nhiên, gắn với các sự kiện văn hóa của địa phương. Hoạt động này không chỉ góp phần phục hồi nguồn lợi mà còn lan tỏa ý thức bảo vệ môi trường trong cộng đồng.

Sông Đà đoạn từ phường Mường Lay đến xã Tủa Thàng nằm trong khu vực bảo vệ nguồn lợi thủy sản nội địa theo quy hoạch quốc gia.

Tỉnh chú trọng việc thiết lập các khu vực bảo vệ nguồn lợi thủy sản nội địa theo quy hoạch quốc gia nhằm tạo hành lang pháp lý quan trọng cho phát triển bền vững. Hiện tỉnh có 3 khu vực bảo vệ với tổng diện tích hàng nghìn héc ta, trong đó khu vực từ phường Mường Lay đến xã Sín Chải, Tủa Thàng có diện tích hơn 2.300ha, khu vực từ Mường Luân đến xã Xa Dung khoảng 80 ha... Tại đây, các hoạt động khai thác được kiểm soát chặt chẽ, đồng thời tăng cường tuyên truyền để người dân tuân thủ quy định, góp phần bảo tồn hệ sinh thái thủy sinh như: Bảo vệ cá lăng chấm, cá chiên bắc, cá rầm xanh, chạch sông, cá sinh gai... Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ tự động, giám sát chất lượng nước, truy xuất nguồn gốc sản phẩm sẽ là chìa khóa để nâng cao năng suất và đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường.

Theo đánh giá của ngành Nông nghiệp tỉnh, trong quý I năm 2026, hoạt động nuôi và khai thác thủy sản trên địa bàn tỉnh duy trì đà tăng trưởng ổn định. Tổng sản lượng ước đạt 1.329,32 tấn, tăng 3,67% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, sản lượng nuôi đạt 1.251,17 tấn, chiếm tỷ trọng chủ yếu, còn sản lượng khai thác đạt 78,15 tấn, tăng 3,01% so với cùng kỳ năm trước.

Mục tiêu đến năm 2030, diện tích nuôi thủy sản của tỉnh sẽ đạt 2.938ha, thể tích lồng nuôi đạt 52.728m³, tổng sản lượng trên 6.258 tấn, trong đó sản lượng nuôi đạt 5.969 tấn. Đồng thời, tỉnh phấn đấu xây dựng từ 6 đến 8 cơ sở áp dụng quy trình nuôi thủy sản tốt, đảm bảo an toàn sinh học và truy xuất nguồn gốc. Đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu đáp ứng 90% nhu cầu giống thủy sản trong tỉnh, trong đó 100% giống truyền thống phải đảm bảo sạch bệnh. Đây là những chỉ tiêu quan trọng thể hiện quyết tâm chuyển đổi từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa quy mô lớn.

Để nuôi thủy sản thực sự trở thành ngành sản xuất hàng hóa, Điện Biên không chỉ cần khai thác tốt lợi thế sẵn có mà còn phải tháo gỡ từng “nút thắt”. Từ tổ chức lại sản xuất, hoàn thiện hạ tầng, chủ động nguồn giống đến mở rộng thị trường tiêu thụ và ứng dụng khoa học công nghệ. Tất cả đều đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền, doanh nghiệp và người dân.